Οι μυστικές, ερωτικές επιστολές του Αλμπέρ Καμύ κάνουν τις σύγχρονες σχέσεις να φαίνονται βαρετές

Σαν να μην είναι ήδη αρκετά καταθλιπτική η εικόνα των σύγχρονων ερωτικών σχέσεων, μια συλλογή επιστολών που αντάλλαξαν ο δημοσιογράφος, θεατρικός συγγραφέας και φιλόσοφος Αλμπέρ Καμύ με την ηθοποιό Μαρία Καζαρές από το 1944 έως το 1959, η οποία δημοσιεύεται για πρώτη φορά στα αγγλικά, μας υπενθυμίζει με τραγικό τρόπο πόσο έχει παρακμάσει η κοινωνία σε θέματα σεξουαλικής γοητείας και ρομαντισμού.

«Ψήνεσαι;»

Το 2026, όσοι βγαίνουν ραντεβού δεν μπορούν να περιμένουν τίποτα περισσότερο από ένα «ψήνεσαι;», ενώ κάποτε ήταν το «… η καρδιά μου ξεχειλίζει από αγάπη για σένα. Υπάρχει κάτι που ανήκει μόνο σε εμάς, και ένας τόπος όπου μπορώ να είμαι μαζί σου χωρίς κόπο», που θεωρούνταν ένα από τα πρώτα μηνύματα του φλερτ.

Αυτό το απόσπασμα προέρχεται από την τρίτη επιστολή που έγραψε ποτέ ο Καμύ στην Καζαρές, λίγες μόνο ημέρες μετά τη συνάντησή τους στο Παρίσι, στις 6 Ιουνίου 1944, την ημέρα που οι Σύμμαχοι αποβιβάστηκαν στη Νορμανδία.

Από άλλους κόσμους

Ο Καμύ γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 1913 στην Αλγερία. Ο πατέρας του πέθανε όταν ήταν μόλις ενός έτους και μεγάλωσε στη φτώχεια με τη μητέρα του, που τον μεγάλωσε μόνη της.

Η ευφυΐα του εντοπίστηκε από δασκάλους που τον βοήθησαν να κερδίσει υποτροφία για το γυμνάσιο. Η Καζαρές γεννήθηκε στην Ισπανία το 1922, κόρη ενός πολιτικού της Ισπανικής Δημοκρατίας.

Το πάρτι της Σιμόν ντε Μποβουάρ

Η οικογένεια κατέφυγε από τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο υπό την ηγεσία του Φράνκο στο Παρίσι το 1936. Όταν συναντήθηκαν, ο Καμύ ήταν παντρεμένος, αλλά ο πόλεμος τον είχε χωρίσει από τη σύζυγό του, η οποία βρισκόταν στο κατεχόμενο Οράν.

Η Καζαρές πρωταγωνιστούσε στο «παράλογο» θεατρικό έργο του Καμύ «Η Παρεξήγηση». Και οι δύο βρέθηκαν σε ένα πάρτι που διοργάνωσε η Σιμόν ντε Μποβουάρ.

Ανάγκη για αμοιβαιότητα

Ακολούθησε μια σύντομη και έντονη σχέση, κατά τη διάρκεια της οποίας το καλοκαίρι έδωσε τη θέση του στο φθινόπωρο και στην οποία ο Καμύ, γεμάτος λαχτάρα και αγωνία για το πότε θα ξαναδεί την Καζαρές, εκφράζει ανοιχτά πόσο πολύ τη σκέφτεται και πόσο πολύ έχει ανάγκη την αμοιβαιότητα.

«Θέλω να έχω τη βεβαιότητα των σκέψεών σου και της αγάπης σου», γράφει τον Ιούνιο του 1944. Οι ερωτικές κινήσεις σχεδόν οποιουδήποτε φαντάζουν δευτερεύουσες σε σύγκριση με αυτές ενός συγγραφέα βραβευμένου με Νόμπελ και μιας παγκοσμίου φήμης ηθοποιού που βίωναν μια ερωτική σχέση στο Παρίσι κατά τα τελευταία στάδια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η αλληλογραφία μεταξύ του Καμύ και της Καζαρές έχει ένα ύφος, έναν ρυθμό και ένα βάθος που διαρκούν 15 χρόνια (εκτός από τα τέσσερα χρόνια που ο Καμύ είχε τερματίσει τη σχέση μετά εκείνο το αρχικό καλοκαίρι του 1944, πριν συναντηθούν τυχαία στη λεωφόρο Saint Germain αρκετά χρόνια αργότερα και ξαναρχίσουν τη σχέση τους)

Η επιπολαιότητα της επικοινωνίας σήμερα

Όμως αυτό το νέο βιβλίο -μεταφρασμένο στα αγγλικά από τη Σάντρα Σμιθ και τον Κόρι Στόκγουελ και με μέγεθος και βάρος περίπου όσο ενός μικρού Τζακ Ράσελ– περιέχει 865 επιστολές μεταξύ των εραστών που δεν κάνουν παρά να αναδείξουν πόσο επιπόλαιη είναι η επικοινωνία σήμερα και πόσο εξαρτάται από την συνεχώς μεταβαλλόμενη τεχνολογία.

Στις εφαρμογές, το να γνωρίζεις ανθρώπους είναι τόσο εύκολο που γίνεται απάνθρωπο. Εν τω μεταξύ, σε κάθε επιστολή που γράφει ο Καμύ στις πρώτες μέρες (και υπάρχουν μόνο οι δικές του επιστολές από εκείνους τους πρώτους μήνες, όχι οι δικές της), είναι ένας άνδρας κυριευμένος, απόλυτα εμμονικός και που δεν φοβάται να παραδεχτεί ότι περνά ολόκληρες μέρες καταθλιπτικός στο κρεβάτι, μιλώντας για την καρδιά του που είναι «παγιδευμένη σε μια μέγγενη».

Ένας είδος τερατώδους έρωτα

Ο Καμύ ισχυρίζεται ότι έχει επικεντρώσει όλα τα συναισθήματά του στην Καζαρές –συναισθήματα που κάποτε ήταν μοιρασμένα «λίγο εδώ κι εκεί»– και παραδέχεται ότι δεν ξέρει πώς να το αντιμετωπίσει: «το αποτέλεσμα είναι ένα είδος τερατώδους έρωτα που απαιτεί τα πάντα, απαιτεί το αδύνατο…».

«Απλά δεν γράφουμε πια έτσι. Ίσως μας λείπει η συναισθηματική ειλικρίνεια ή η γενναιότητα – ή και τα δύο – και μας κατατρώει η εικόνα» σχολιάζει η Martha Alexander στο Another Magazine.

Πολιτική, λογοτεχνία, έπιπλα

Η αλληλογραφία μεταξύ του Καμύ και της Καζαρές έχει ένα ύφος, έναν ρυθμό και ένα βάθος που διαρκούν 15 χρόνια (εκτός από τα τέσσερα χρόνια που ο Καμύ είχε τερματίσει τη σχέση μετά εκείνο το αρχικό καλοκαίρι του 1944, πριν συναντηθούν τυχαία στη λεωφόρο Saint Germain αρκετά χρόνια αργότερα και ξαναρχίσουν τη σχέση τους).

Πέρασαν μεγάλο μέρος του χρόνου τους χωριστά –εκείνη δούλευε σε όλο τον κόσμο και εκείνος ήταν παντρεμένος με μια άλλη γυναίκα. Όμως, υπάρχουν πολλά περισσότερα από τη σαρκική επιθυμία και τα γλυκά λόγια.

Το ζευγάρι συζητά για πολιτική, λογοτεχνία και τη δουλειά τους, καθώς και για καθημερινά θέματα. Τον Απρίλιο του 1955, η Καζαρές λέει παιχνιδιάρικα στον Καμύ: «Θα σε καλέσω στα εγκαίνια του πανέμορφου γραφείου μου, το οποίο τώρα κοσμούν δύο καινούργιες λάμπες», πριν εξηγήσει πώς είχε ξοδέψει μια μικρή περιουσία σε έπιπλα για το σπίτι.

Τις ημέρες που ακολούθησαν τον θάνατό του, ο φίλος και γείτονας του Καμύ, Ρενέ Σαρ, πήγε στο ατελιέ του στο Παρίσι και πήρε τις επιστολές της Καζάρες, επιστρέφοντάς τες σε αυτήν

«Πες μου ότι δεν είμαι κακιά»

Το στυλ γραφής του Καμύ είναι τακτοποιημένο, άψογο -χρησιμοποιεί τις λέξεις με φειδώ. Η Καζαρές είναι πλούσια στην πρόζα της, ατίθαση και χωρίς φίλτρα, σαν κάθε σκέψη στο μυαλό της να χύνεται κατευθείαν στη σελίδα, χωρίς διορθώσεις.

Μιλώντας για το ότι ενοχλείται από κάποιον, λέει ότι της είναι «οδυνηρό να παρατηρεί πώς η απόλυτη έλλειψη νοημοσύνης και πολιτισμού μπορεί να εξοργίσει τα συναισθήματά μου… Πες μου ότι δεν είμαι κακιά».

Το φάντασμα του πολέμου

Η συλλογή είναι μια ματιά σε μια ιστορία αγάπης που έχει ως κύρια θέματα τη διασημότητα, τη λάμψη, την απογοήτευση και την εμμονή.

Αποτελεί επίσης μια ματιά στον πόλεμο –πολλές επιστολές γράφτηκαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής της Γαλλίας και περιγράφουν λεπτομερώς την Αντίσταση, για την οποία ο Καμύ δραστηριοποιούνταν ενεργά.

Δύο από τις πρώτες του επιστολές ήταν γεμάτες από το φάντασμα του πολέμου: «αυτός ο χωρισμός, εν μέσω τόσων αβεβαιοτήτων, κάτω από έναν ουρανό γεμάτο κινδύνους, μου είναι δύσκολο να τον αντέξω… είναι επίσης ένα υπέροχο αλλά και τρομερό πράγμα να πρέπει να αγαπάμε ο ένας τον άλλον εν μέσω κινδύνου, αβεβαιότητας, σε έναν κόσμο που καταρρέει και σε μια ιστορική εποχή όπου οι ζωές των ανθρώπων μετράνε τόσο λίγο». Αν ο πόλεμος ενισχύει την αίσθηση του επείγοντος, υπάρχει επίσης το γεγονός ότι ο Καμύ ήταν φιλόσοφος με αβυσσαλέες αρχές: πίστευε ότι ο κόσμος ήταν ουσιαστικά παράλογος, αλλά ότι η αγάπη, ο ρομαντισμός και το πάθος θα βοηθούσαν στη δημιουργία νοήματος.

Πριν το μοιραίο ταξίδι

Στην τελευταία του επιστολή αναφέρεται στο οδικό ταξίδι που θα του στοίχιζε τη ζωή, σε ηλικία 46 ετών, στις 4 Ιανουαρίου 1960. Ο Καμύ είχε γράψει στην Καζάρες για να κανονίσουν ένα δείπνο μετά την επιστροφή του στο Παρίσι από το σπίτι του στο Λουρμαρίν της Προβηγκίας, όπου είχε περάσει τους τελευταίους δύο μήνες του 1959.

Θα της τηλεφωνήσει όταν επιστρέψει, γράφει, προτείνοντας να δειπνήσουν «εκτός αν προκύψουν προβλήματα στο δρόμο».

«Γυναικάς»

Τις ημέρες που ακολούθησαν τον θάνατό του, ο φίλος και γείτονας του Καμύ, Ρενέ Σαρ, πήγε στο ατελιέ του στο Παρίσι και πήρε τις επιστολές της Καζάρες, επιστρέφοντάς τες σε αυτήν. Εκείνη τις κράτησε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990, οπότε και τις έδωσε στην κόρη του Καμύ, την Κατρίν, η οποία έγραψε τον πρόλογο της συλλογής που εκδόθηκε, στον οποίο περιγράφει τον έρωτα του ζευγαριού ως «αναμφισβήτητα ακαταμάχητο».

Η μητέρα της Κάθριν, η Φρανσίν, ήταν η σύζυγος που ο Καμύ δεν άφησε ποτέ και δίπλα στην οποία είναι θαμμένος. Είναι δυσάρεστο να σκέφτεται κανείς ότι γνώριζε τα πάντα για τον μεγάλο έρωτα του συζύγου της – και πώς η ήδη εύθραυστη ψυχική της υγεία οδηγήθηκε στα άκρα εξαιτίας αυτού. (Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ο Καμύ οργάνωνε συναντήσεις με άλλες δύο γυναίκες εκτός από την Καζαρές την εβδομάδα πριν πεθάνει: ήταν παθιασμένος και ρομαντικός, αλλά παρ’ όλα αυτά γυναικάς).

«Ό,τι έχει σχέση με σένα με ενδιαφέρει»

Αυτές οι επιστολές φαίνονται λίγο ξένες: Ανοίξτε οποιαδήποτε σελίδα αυτής της έκδοσης και θα βρείτε φράσεις όπως «αγάπησέ με για πάντα, σε ικετεύω» (Καζαρές προς Καμύ). »Σήμερα υπάρχουν αμέτρητα άρθρα γνώμης για το πόσο αδιάφορη είναι η Γενιά Ζ ώστε να παραδεχτεί ότι της αρέσει κάποιος» σχολιάζει η Martha Alexander στο Another Magazine.

Στην ουσία, αυτές οι σελίδες αποτελούν μνημείο μιας χαμένης τέχνης, αλλά όχι ενός χαμένου συναισθήματος. Μπορεί να μην χρειάζεται να γράφουμε επιστολές – αλλά χρειαζόμαστε να νιώθουμε την ανάγκη. Πρέπει να νοιαζόμαστε. Μία από τις πιο συγκινητικές και εύστοχες επιστολές όλων των εποχών στάλθηκε από τον Καμύ λίγο περισσότερο από ένα μήνα μετά την πρώτη του συνάντηση με την Καζαρές: «Ό,τι έχει σχέση με σένα με ενδιαφέρει».

Και αυτό, σίγουρα, συνοψίζει την ουσία της αγάπης, ανεξάρτητα από το πότε ή το πώς γράφεται.

*Το βιβλίο «Albert Camus Maria Casarès: Letters 1944-1959» κυκλοφορεί από την  Penguin Classics

*Με στοιχεία από anothermag.com