Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα: Όταν το θεμελιώδες δικαίωμα μετατρέπεται σε επενδυτικό προϊόν

Η εισροή κεφαλαίων από το εξωτερικό για την απόκτηση ακινήτων, με σκοπό την εξασφάλιση άδειας παραμονής ή τη δημιουργία επενδυτικών χαρτοφυλακίων, δημιούργησε μια τεχνητή και ραγδαία αύξηση των αντικειμενικών και εμπορικών αξιών. Το αποτέλεσμα είναι η αγορά να προσαρμόζεται στα πορτοφόλια αγοραστών του εξωτερικού, αφήνοντας εντελώς εκτός εξίσωσης την αγοραστική δύναμη του μέσου Έλληνα εργαζόμενου.

Ο οδοστρωτήρας της βραχυχρόνιας μίσθωσης

Παράλληλα, η ανεξέλεγκτη εξάπλωση των πλατφορμών βραχυχρόνιας μίσθωσης έχει αλλάξει βίαια τον χαρακτήρα ολόκληρων γειτονιών, τόσο στα μεγάλα αστικά κέντρα όσο και στην περιφέρεια. Η μετατροπή χιλιάδων διαμερισμάτων σε άτυπα τουριστικά καταλύματα αφαίρεσε ένα τεράστιο οικιστικό απόθεμα από την αγορά της μακροχρόνιας μίσθωσης.

Ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης λειτούργησε αμείλικτα: η δραματική μείωση των διαθέσιμων σπιτιών για μόνιμη κατοικία εκτόξευσε τα ενοίκια σε επίπεδα ρεκόρ. Οι μόνιμοι κάτοικοι εκτοπίζονται από τις ίδιες τους τις γειτονιές (gentrification), καθώς οι ιδιοκτήτες προτιμούν τις υψηλές και αφορολόγητες —συχνά— αποδόσεις του τουρισμού από τη σταθερότητα ενός τακτικού ενοικιαστή.

Η εκκωφαντική απουσία του κοινωνικού κράτους

Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται από την ιστορική απουσία μιας συγκροτημένης πολιτικής κοινωνικής στέγασης. Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου υπάρχει σημαντικό απόθεμα δημόσιων κατοικιών που διατίθενται με ελεγχόμενα ενοίκια για να συγκρατούν τις τιμές της αγοράς, η Ελλάδα πορεύεται χωρίς κανένα ουσιαστικό δίχτυ προστασίας.

Οι αποσπασματικές παρεμβάσεις ή τα επιδόματα ενοικίου, αν και προσφέρουν μια προσωρινή ανακούφιση σε εξαιρετικά ευάλωτες ομάδες, δεν χτυπούν τη ρίζα του προβλήματος. Αντιθέτως, σε μια ανεξέλεγκτη αγορά, οι επιδοτήσεις συχνά καταλήγουν να τροφοδοτούν περαιτέρω τις αυξήσεις των τιμών, καθώς οι ιδιοκτήτες απλώς ενσωματώνουν το επίδομα στο ζητούμενο ενοίκιο.

Οι κοινωνικές παρενέργειες: Εγκλωβισμός και δημογραφικό

Οι συνέπειες αυτής της κρίσης ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια της οικονομίας και αγγίζουν τον πυρήνα της κοινωνικής εξέλιξης. Μια ολόκληρη γενιά νέων ανθρώπων βρίσκεται κυριολεκτικά εγκλωβισμένη στα παιδικά της δωμάτια, αδυνατώντας να ανεξαρτητοποιηθεί, αφού ο πρώτος μισθός συχνά δεν αρκεί ούτε για την κάλυψη ενός ενοικίου σε διαμέρισμα παλαιότερων δεκαετιών.

Αυτός ο εγκλωβισμός λειτουργεί ως ευθύς επιταχυντής του δημογραφικού προβλήματος. Ο προγραμματισμός της οικογένειας αναβάλλεται επ’ αόριστον όταν το βασικότερο θεμέλιο —ένα ασφαλές και οικονομικά βιώσιμο σπίτι— μοιάζει άπιαστο όνειρο. Η εργασιακή ανασφάλεια, σε συνδυασμό με την απειλή της έξωσης ή της αδυναμίας καταβολής του ενοικίου, δημιουργεί ένα περιβάλλον μόνιμου άγχους που διαλύει την ποιότητα ζωής.

Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα είναι το αποτέλεσμα συνειδητών επιλογών και μακροχρόνιων παραλείψεων. Η θεώρηση ότι η αγορά θα «αυτορρυθμιστεί» έχει αποδειχθεί καταστροφική για τα μεσαία και χαμηλά εισοδηματικά στρώματα.

Είναι πλέον επιτακτική η ανάγκη για δραστικές πολιτικές παρεμβάσεις: από τους αυστηρούς γεωγραφικούς και χρονικούς περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση και την αναθεώρηση του πλαισίου της Golden Visa, μέχρι τη δημιουργία ενός γενναίου προγράμματος κοινωνικής κατοικίας. Το δικαίωμα στη στέγη είναι το θεμέλιο κάθε αξιοπρεπούς διαβίωσης. Αν η Πολιτεία δεν παρέμβει αποφασιστικά για να το προστατεύσει, η οικονομική ανάπτυξη θα παραμένει ένα κενό γράμμα για τους πολλούς.