Πλουτίζει το… 1,5% του κόσμου – Αύξηση 11% του παγκόσμιου πλούτου, στην τσέπη μια «χούφτας» ανθρώπων ο μισός

Τα… «καλά νέα», όπως παραδοσιακά αναπαράγονται από τα μεγάλα οικονομικά κέντρα αποφάσεων, είναι πως ο κόσμος μας έγινε συνολικά πολύ πλουσιότερος πέρυσι. Σύμφωνα με μια νέα έκθεση της UBS, ο ατομικός πλούτος σε όρους δολαρίων σημείωσε εντυπωσιακή αύξηση της τάξης του 11% κατά το περασμένο έτος.

Μάλιστα, αυτή η μεγέθυνση του παγκόσμιου πλούτου ξεπέρασε κατά πολύ τον ρυθμό ανάπτυξης που είχε καταγραφεί τα δύο προηγούμενα έτη, δίνοντας την εικόνα μιας εντυπωσιακής οικονομικής ανάκαμψης.

Διαβάστε επίσης: Ο Πασκουάλ αποθέωσε τον Ολυμπιακό – «Ήταν η καλύτερη ομάδα, δίκαια κέρδισε τη Euroleague»

Όμως, πίσω από την αστραφτερή βιτρίνα της μακροοικονομικής στατιστικής κρύβεται μια βαθιά αντίφαση: Τα κακά νέα, που αποτελούν και τη διαρκή, σιωπηρή συνθήκη της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας, είναι ότι αυτός ο νεοπαραγόμενος πλούτος ούτε που αγγίζει αγγίζει την συντριπτική πλειονότητα του κόσμου.

Η οφθαλμαπάτη της στατιστικής

Ο τρόπος με τον οποίο κατανέμεται η παγκόσμια περιουσία αποκαλύπτει την αρχιτεκτονική ενός συστήματος που έχει σχεδιαστεί για να απορροφά τα αποτελέσματα της συλλογικής εργασίας σε ελάχιστα χέρια. Όπως επισημαίνεται, η δημιουργία αυτού του τεράστιου πλούτου ήταν εξαιρετικά συγκεντρωμένη σε λίγους. Για την ακρίβεια, μόλις το 1,5% του παγκόσμιου πληθυσμού βρέθηκε να κατέχει σχεδόν το 50% του παγκόσμιου πλούτου. Πρόκειται για ένα ασύλληπτο μονοπώλιο πόρων, το οποίο καταδεικνύει πώς οι μηχανισμοί της αγοράς λειτουργούν ως ένας τεράστιος ιμάντας μεταφοράς αξίας από τη βάση προς την κορυφή.

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές εκτόξευσαν τα κέρδη της κορυφής, αφήνοντας τη βάση σε καθεστώς διαρκούς επισφάλειας

Τα κέρδη αυτά, τα οποία τροφοδοτήθηκαν πρωτίστως από τις χρηματοπιστωτικές αγορές, κατέληξαν να ωφελήσουν αποκλειστικά τους ήδη έχοντες. Το σύστημα λειτουργεί πλέον ως ένας μηχανισμός αυτοτροφοδοτούμενης συσσώρευσης, όπου το κεφάλαιο παράγει επιπλέον κεφάλαιο, εντελώς αποκομμένο από την παραγωγική διαδικασία του μέσου ανθρώπου. Οι απόλυτα κερδισμένοι αυτής της αλματώδους αύξησης ήταν όσοι διέθεταν ήδη περιουσιακά στοιχεία άνω των 5 εκατ. δολαρίων. Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας ήταν η περαιτέρω διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα στους πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου και σε όλους τους υπόλοιπους.

Όπως τονίζει με αφοπλιστική ειλικρίνεια η έκθεση της UBS, η στατιστική συχνά λειτουργεί ως παραμορφωτικός καθρέφτης, αφού μια μικρή ομάδα ιδιαίτερα εύπορων ατόμων μπορεί εύκολα να αυξήσει δραματικά τον μέσο πλούτο ενός ολόκληρου έθνους. Αυτό πρακτικά έχει ως αποτέλεσμα οι κάτοικοι του εν λόγω έθνους να φαίνονται στα χαρτιά ότι βρίσκονται σε πολύ καλύτερη οικονομική κατάσταση απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Οι μέσοι όροι αποτελούσαν ανέκαθεν το ιδανικό ιδεολογικό εργαλείο για να συγκαλυφθεί η ανισότητα: όταν η ζωή των πολλών συνθλίβεται κάτω από την πίεση της επιβίωσης, ένα μαθηματικό νούμερο έρχεται να τους διαβεβαιώσει ότι, συλλογικά, ευημερούν.

Το μονοπώλιο του μέλλοντος

Η συνθήκη αυτή δεν αποτελεί μια παροδική διακύμανση, αλλά μια παγιωμένη πραγματικότητα. Αν και η έκθεση της UBS αφορά τον πλούτο που συγκεντρώθηκε έως το τέλος του 2025, πολλές από αυτές τις τάσεις που περιγράφει συνεχίζονται ακάθεκτες και το 2026. Παράλληλα, δεν φαίνεται ότι η κατάσταση πρόκειται να αλλάξει για φέτος. Η συσσώρευση εντείνεται, και το πεδίο της ανισότητας μετατοπίζεται ταχύτατα σε νέα μονοπάτια.

Μια μικρή οικονομική ελίτ μονοπωλεί τους καρπούς της παγκόσμιας ανάπτυξης

Ήδη, η τεχνητή νοημοσύνη έχει προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία, εντείνοντας ταυτόχρονα τις ανησυχίες σχετικά με τη δημιουργία του πλούτου. Το κεφάλαιο σπεύδει να κατοχυρώσει τον έλεγχο στις τεχνολογίες που θα καταστήσουν την ανθρώπινη εργασία ολοένα και πιο αναλώσιμη. Παράλληλα, άλλες ραγδαίες εξελίξεις, όπως η πυρηνική σύντηξη, η τεχνολογία mRNA και η επιστήμη της μακροζωίας, ενδέχεται να μεταβάλουν περαιτέρω το τοπίο του πλούτου. Το ταξικό ζήτημα αποκτά πια υπαρξιακές διαστάσεις: η πρόσβαση στην υγεία, στα ανθεκτικά γονίδια και στην παράταση του χρόνου ζωής μετατρέπεται στο απόλυτο εμπόρευμα για όσους αντέχουν το αντίτιμο.

Ο Joel Mokyr, καθηγητής Οικονομικών και Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Northwestern, υπογραμμίζει στην έκθεση πως δεν έχουμε δει ακόμα πλήρως τον αντίκτυπο αυτών των εξελίξεων, αλλά αυτές έρχονται και κανείς δεν πρόκειται να τις σταματήσει. Προειδοποιεί μάλιστα ότι μόλις φτάσουν, ο αντίκτυπός τους στην κοινωνία και την οικονομία ενδέχεται να είναι εξίσου ή και περισσότερο σημαντικός από εκείνον της τεχνητής νοημοσύνης. Και όπως συμβαίνει πάντα, οι τεχνολογικές επαναστάσεις εντός ενός άνισου συστήματος σπάνια εκδημοκρατίζουν την ευημερία· συνήθως οχυρώνουν αυτούς που κατέχουν τα κλειδιά.

Η στατιστική της «ανάκαμψης»

Μέσα σε αυτή την ασφυκτική εικόνα συγκέντρωσης, η έκθεση παραθέτει ένα στοιχείο που χαρακτηρίζεται ως ενθαρρυντικό: σε παγκόσμιο επίπεδο, το ποσοστό των ανθρώπων που ανήκουν στη χαμηλότερη βαθμίδα πλούτου –δηλαδή όσων διαθέτουν περιουσιακά στοιχεία αξίας μικρότερης των 10.000 δολαρίων– συνεχίζει να μειώνεται.

Τα νούμερα παρουσιάζουν μια μετατόπιση, καθώς το 2000 σχεδόν το 75% του παγκόσμιου πληθυσμού διέθετε λιγότερα από 10.000 δολάρια. Σήμερα, ωστόσο, το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 41%. Εκατομμύρια άνθρωποι πέρασαν θεωρητικά το κατώφλι της στατιστικής φτώχειας. Εντούτοις, η μετάβαση από την απόλυτη εξαθλίωση στην αγχώδη, επισφαλή επιβίωση των 10.000 δολαρίων δύσκολα περιγράφεται ως κοινωνική χειραφέτηση. Είναι απλώς η επαναρρύθμιση του ελάχιστου ορίου συντήρησης που απαιτείται για να παραμένει η παγκόσμια εργατική τάξη ικανή να παράγει και να καταναλώνει στοιχειωδώς. Όταν η κορυφή συσσωρεύει υπερκέρδη και το χάσμα διαρκώς ανοίγει, η όποια ποσοστιαία μείωση της ακραίας φτώχειας δεν αποτελεί τον θρίαμβο ενός δίκαιου συστήματος, αλλά την αναγκαία συνθήκη προκειμένου η εκμετάλλευση να συνεχίζεται αδιατάρακτα.