Ποιος φοβάται την οικονομία; Γιατί η γενιά «σάντουιτς» βιώνει το μεγαλύτερο άγχος

Για δεκαετίες, η Γενιά Χ (Gen X) είχε συνδεθεί με την αδιαφορία και την αποστασιοποίηση. Η λεγόμενη «γενιά των τεμπέληδων» έμοιαζε να παρακολουθεί από απόσταση τους πολιτισμικούς πολέμους που μαίνονταν γύρω της, χωρίς να επιθυμεί να εμπλακεί.

Οι Baby Boomers, από την άλλη πλευρά, θεωρούνται η γενιά που κατάφερε να αποκομίσει πολλά από όσα υποσχόταν η εποχή των παχιών αγελάδων και το αμερικανικό όνειρο: οικονομικά προσιτή κατοικία, συνταξιοδοτικά προγράμματα και μια χρηματιστηριακή αγορά που, σε βάθος χρόνου, κινήθηκε ανοδικά.

Θα περίμενε κανείς, επομένως, ότι καμία από τις δύο γενιές δεν θα ήταν σήμερα εκείνη που θα έχανε τον ύπνο της εξαιτίας οικονομικών ανησυχιών. Τα στοιχεία, όμως, δείχνουν μια διαφορετική πραγματικότητα.

Η Γενιά Χ εμφανίζει πλέον τον χαμηλότερο δείκτη καταναλωτικής εμπιστοσύνης μεταξύ των αμερικανικών γενεών. Ο μέσος όρος έξι μηνών στον Δείκτη Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης του Conference Board διαμορφώνεται στις 78 μονάδες, στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων τουλάχιστον τεσσάρων ετών.

Οι Baby Boomers δεν βρίσκονται πολύ ψηλότερα, στις 83 μονάδες, επίσης στο χαμηλότερο επίπεδό τους από τον Οκτώβριο του 2021.

Και οι δύο γενιές καταγράφουν σταθερή υποχώρηση της εμπιστοσύνης τους από τις αρχές του 2025, σύμφωνα με το Fortune.

Την ίδια ώρα, η Gen Z και οι Millennials, οι γενιές που συχνά περιγράφονται ως οικονομικά εξουθενωμένες και αποκλεισμένες από την παραδοσιακή πορεία προς την ενήλικη ζωή, διατηρούν την καταναλωτική τους εμπιστοσύνη κοντά στις 110 μονάδες.

Η «γενιά σάντουιτς» πιέζεται και από τις δύο πλευρές

Το άγχος της Γενιάς Χ δεν αποτελεί απλώς μια προσωρινή ψυχολογική αντίδραση. Συνδέεται με τη θέση που έχει καταλάβει η συγκεκριμένη γενιά στον κύκλο της ζωής της.

Πολλά μέλη της Γενιάς Χ βρίσκονται σήμερα γύρω στα 50, σε μια περίοδο κατά την οποία καλούνται να στηρίξουν ταυτόχρονα δύο διαφορετικές γενιές: τους ηλικιωμένους γονείς τους και τα παιδιά τους.

Πρόκειται για τη λεγόμενη «γενιά σάντουιτς», η οποία αντιμετωπίζει αυξημένες οικονομικές υποχρεώσεις ακριβώς σε μια ηλικία που, σύμφωνα με έρευνες για την ευτυχία, βρίσκεται κοντά στο χαμηλότερο σημείο της καμπύλης ευημερίας.

Οι αριθμοί αποτυπώνουν αυτή την πίεση.

Το 70% των μελών της Γενιάς Χ δηλώνουν ότι φοβούνται περισσότερο το ενδεχόμενο να ξεμείνουν από χρήματα παρά τον ίδιο τον θάνατο.

Το αντίστοιχο ποσοστό είναι 66% στους Millennials και 61% στους Boomers.

Παράλληλα, το 44% των Gen Xers δηλώνει ότι δεν είναι βέβαιο πως θα καταφέρει να συγκεντρώσει αρκετά χρήματα για μια άνετη συνταξιοδότηση.

Σε έρευνα της Northwestern Mutual, η Γενιά Χ εκτιμά ότι χρειάζεται περίπου 1,56 εκατ. δολάρια για να συνταξιοδοτηθεί με οικονομική άνεση, ενώ οι μέσες αποταμιεύσεις της ανέρχονται μόλις σε περίπου 108.600 δολάρια.

Το χάσμα είναι τεράστιο και εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η συγκεκριμένη γενιά εμφανίζει τόσο έντονη οικονομική ανασφάλεια.

Οι Boomers έχουν πλούτο, αλλά όχι όλοι οικονομική ασφάλεια

Η εικόνα των Baby Boomers είναι διαφορετική, αλλά όχι απαραίτητα πιο αισιόδοξη.

Η γενιά αντιπροσωπεύει περίπου το ένα πέμπτο του αμερικανικού πληθυσμού και κατέχει ένα τεράστιο ποσοστό του συνολικού πλούτου της χώρας.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο πλούτος δεν κατανέμεται ισότιμα.

Σύμφωνα με το Pew Research Center, το πλουσιότερο 10% των νοικοκυριών των Boomers κατείχε το 2022 περίπου το 71% του συνολικού πλούτου της γενιάς.

Έτσι, πίσω από τους τίτλους για τη «πλουσιότερη γενιά» κρύβεται μια πολύ πιο άνιση πραγματικότητα: ορισμένοι Boomers μπορούν να συνταξιοδοτηθούν με μεγάλη οικονομική άνεση, ενώ άλλοι έχουν ελάχιστες αποταμιεύσεις.

Για όσους ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία, το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης και της μακροχρόνιας φροντίδας αποτελεί σημαντική απειλή.

Το αυξανόμενο προσδόκιμο ζωής σημαίνει ότι τα συνταξιοδοτικά κεφάλαια πρέπει να διαρκέσουν περισσότερο, ενώ το κόστος της φροντίδας αυξάνεται ταχύτερα από τον γενικό πληθωρισμό.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το κόστος της κατ’ οίκον φροντίδας αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Την ίδια στιγμή, το κόστος των οίκων ευγηρίας αυξήθηκε ταχύτερα από το εισόδημα των μεγαλύτερων σε ηλικία νοικοκυριών.

Όπως εξηγούν οικονομολόγοι, για έναν συνταξιούχο ο χρόνος αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Όταν απομένουν λιγότερα χρόνια μέχρι να χρειαστεί να χρησιμοποιήσει τις αποταμιεύσεις του, μια μεγάλη πτώση στις αγορές μπορεί να έχει πολύ πιο σοβαρές συνέπειες, καθώς δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για ανάκαμψη.

Γιατί Gen Z και Millennials δείχνουν λιγότερο φοβισμένοι

Η οικονομική πραγματικότητα των νεότερων γενεών είναι σαφώς διαφορετική. Η Gen Z και οι Millennials αντιμετωπίζουν τεράστιες δυσκολίες στην αγορά κατοικίας, όμως βρίσκονται ακόμη στην αρχή της επενδυτικής τους διαδρομής.

Περισσότεροι νέοι μαθαίνουν για τις επενδύσεις πριν καν εισέλθουν στην αγορά εργασίας. Παράλληλα, Gen Z και Millennials έχουν συγκεντρώσει επενδύσεις ύψους περίπου 3,1 τρισ. δολαρίων.

Η στροφή προς τις χρηματοπιστωτικές αγορές συνδέεται και με την αδυναμία πολλών νέων να αγοράσουν σπίτι. Οι τιμές των κατοικιών στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί δραματικά από το 2000, καθιστώντας την ιδιοκατοίκηση ολοένα πιο δύσκολη.

Για τους νέους που θεωρούν την αγορά κατοικίας απρόσιτη, οι επενδύσεις μπορεί να λειτουργούν ως εναλλακτικός τρόπος δημιουργίας πλούτου.

Παράλληλα, η Gen Z εμφανίζει μεγαλύτερη διάθεση για επιχειρηματικότητα και λιγότερη εξάρτηση από την παραδοσιακή διαδρομή «σπουδές – μεγάλη εταιρεία – 35 χρόνια εργασίας – σύνταξη».

Η ψηφιακή της εξοικείωση και η δυσπιστία απέναντι στις παραδοσιακές δομές έχουν ενισχύσει το ενδιαφέρον για την επιχειρηματικότητα.

Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, οι επιχειρηματικές αιτήσεις της Gen Z αυξάνονται με ιδιαίτερα γρήγορους ρυθμούς.

Η αισιοδοξία δεν σημαίνει απουσία φόβου

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι νεότεροι δεν ανησυχούν για το μέλλον. Η Gen Z αντιμετωπίζει σοβαρές αβεβαιότητες, ιδιαίτερα όσον αφορά την τεχνητή νοημοσύνη και την αγορά εργασίας.

Ο ενθουσιασμός της απέναντι στην AI έχει υποχωρήσει, καθώς ενισχύονται οι φόβοι ότι η αυτοματοποίηση μπορεί να πλήξει θέσεις εργασίας αρχικού επιπέδου. Την ίδια στιγμή, η αγορά κατοικίας παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα σημεία οικονομικής ανασφάλειας: σημαντικό ποσοστό νέων φοβάται ότι δεν θα μπορέσει ποτέ να αγοράσει σπίτι.

Η διαφορά, επομένως, μπορεί να βρίσκεται όχι τόσο στο αν οι γενιές ανησυχούν, αλλά στο τι περιμένουν από το μέλλον.

Οι νεότεροι έχουν ενηλικιωθεί σε ένα περιβάλλον οικονομικών κρίσεων, πανδημίας, γεωπολιτικών εντάσεων και τεχνολογικών ανατροπών. Έχουν, κατά κάποιον τρόπο, μάθει να περιμένουν ένα αβέβαιο μέλλον και να προσαρμόζουν τις προσδοκίες τους.

Αντίθετα, αρκετοί Boomers και Gen Xers έζησαν μεγάλο μέρος της ενήλικης ζωής τους σε ένα οικονομικό περιβάλλον που τους επέτρεψε να θέσουν συγκεκριμένους στόχους — αγορά κατοικίας, δημιουργία περιουσίας και ασφαλή συνταξιοδότηση — και να πιστεύουν ότι αυτοί οι στόχοι είναι εφικτοί.

Σήμερα, όμως, βλέπουν ότι η οικονομική πραγματικότητα αλλάζει.

Μια γενιά που φοβάται την απώλεια και δύο γενιές που έχουν μάθει την αβεβαιότητα

Ίσως αυτό εξηγεί το φαινομενικά παράδοξο αποτέλεσμα των ερευνών: οι νεότεροι, παρότι αντιμετωπίζουν τεράστιες οικονομικές προκλήσεις, εμφανίζονται σχετικά πιο ανθεκτικοί στις αρνητικές ειδήσεις, ενώ οι μεγαλύτερες γενιές γίνονται ολοένα πιο απαισιόδοξες.

Η Gen Z και οι Millennials μπορεί να έχουν χαμηλότερες προσδοκίες, αλλά έχουν επίσης περισσότερο χρόνο για να προσαρμοστούν. Η Γενιά Χ, αντίθετα, βρίσκεται σε ένα κρίσιμο μεταβατικό στάδιο, ανάμεσα στις οικογενειακές υποχρεώσεις και τη συνταξιοδότηση. Οι Boomers, από την πλευρά τους, έχουν λιγότερο χρόνο για να ανακτήσουν πιθανές απώλειες.

Έτσι, η οικονομική απαισιοδοξία δεν ακολουθεί απαραίτητα την ηλικία ή το μέγεθος της περιουσίας. Μπορεί να εξαρτάται περισσότερο από το πόσο μεγάλο είναι το περιθώριο προσαρμογής που έχει κάθε γενιά.

Όπως επισημαίνουν οικονομολόγοι, οι νεότεροι μπορεί να είναι συνολικά πιο απαισιόδοξοι για το μέλλον. Οι παλαιότερες γενιές, όμως, ενδέχεται να αιφνιδιάζονται περισσότερο όταν η πραγματικότητα δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες με τις οποίες μεγάλωσαν.