Ξηρασία, πυρκαγιές και σκαθάρια – Πρωτοφανείς απώλειες βιομάζας στα δάση της Ευρώπης

Αν και ο αριθμός των πυρκαγιών και η έκταση των καμένων εκτάσεων έχουν στην πραγματικότητα μειωθεί στην Ελλάδα και γενικά τη Νότια Ευρώπη , η συνολική βιομάζα των ευρωπαϊκών δασών παρουσιάζει δραματικές απώλειες, οι οποίες αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή και δεν μπορεί παρά να επιδεινωθούν, προκύπτει από νέες μελέτες.

Η φετινή χρονιά είναι μια από τις χειρότερες που έχει ζήσει η Ευρώπη όσον αφορά τις πυρκαγιές, με τη Γαλλία να μετρά απώλειες τουλάχιστον 1,15 εκατομμυρίων στρεμμάτων, σχεδόν δύο φορές το προηγούμενο ρεκόρ των 660.000 στρεμμάτων το 2022.

Στην Ισπανία κάηκαν το ίδιο διάστημα περισσότερα 2 εκατ. στρέμματα, ενώ η πυρκαγιά στη κοντά στη Μαδρίτη εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη που έχει ζήσει ποτέ η χώρα.

Στις 29 Ιουλίου, υπουργοί των δύο χωρών εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση όπου ανέφεραν ότι «οι δασικές πυρκαγιές αυτού του καλοκαιριού απέδειξαν ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί πλέον κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την εθνική ασφάλεια που αντιμετωπίζει η Ευρώπη και απειλεί τον τρόπο ζωής μας».

Αποτελεσματική πυροπροστασία

Η πραγματικότητα όμως είναι ότι στη Νότια Ευρώπη οι εκτάσεις που καίγονται κάθε χρόνο έχουν μειωθεί σαφώς σε σχέση με τα επίπεδα της δεκαετίας του 1980, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύεται στο Scientific Reports των εκδόσεων Nature, η οποία εξέτασε δεδομένα για την Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ελλάδα.

Το ίδιο συμβαίνει με τον αριθμό των πυρκαγιών, ο οποίος μειώθηκε κατά περισσότερο από 40% τη δεκαετία 2016-25, σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου 1981-2010 (η μελέτη δεν δίνει συγκεκριμένους αριθμούς για την περίπτωση της Ελλάδας».

Η Γαλλία έζησε φέτος τις χειρότερες πυρκαγιές της σύγχρονης ιστορίας τους (Reuters)

Η μείωση αυτή εξηγείται κυρίως από την επιτυχία των μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης των πυρκαγιών, ανέφερε στον δικτυακό τόπο του Nature ο Ραούλ Κορδέρο, μετεωρολόγος του Πανεπιστημίου του Γκρένιγκεν στην Ολλανδία και μέλος της ερευνητκής ομάδας. Τα πυροσβεστικά αεροσκάφη αυξήθηκαν, η εκπαίδευση των πυροσβεστών βελτιώθηκε και οι εκστρατείες ενημέρωσης φαίνεται πως έπιασαν τόπο.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, πάντως, ρόλο έπαιξαν και οι αυξημένες καλοκαιρινές βροχοπτώσεις.

«Μεγα-πυρκαγιές»

Η θετική στάση πάντως είναι απίθανο να συνεχιστεί, καθώς η κλιματική αλλαγή κάνει όλο και συχνότερες τις συνθήκες που προκαλούν πυρκαγιές.

Είναι θέμα χρόνου «μέχρι οι συνθήκες που ευνοούν τις πυρκαγιές να ξεπεράσουν τις δυνατότητες κατάσβεσης»  σχολίασε στο Nature ο Θεόδωρος Γιάνναρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.

Οι ερευνητές πλέον υποψιάζονται ότι οι δραματικές φετινές πυρκαγιές στην Ισπανία και τη Γαλλία σηματοδοτούν μια μετάβαση σε μια κατάσταση που θυμίζει πλέον τις «μεγα-πυρκαγιές» της Καλιφόρνια.

«Η τελευταία πενταετία επιβεβαιώνει ότι έχουν υποτιμήσει τον κίνδυνο των πυρκαγιών» είπε ο Γιάνναρος.

H ίδια μελέτη διαπιστώνει εξάλλου ότι στην Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία και την Ελλάδα ο αριθμός των ημερών με ακραίο κίνδυνο πυρκαγιάς διπλασιάστηκαν από το 1981 έως το 2025.

Ξηρασία και σκαθάρια

Και ο κίνδυνος των πυρκαγιών έρχεται να προστεθεί σε άλλες πιέσεις που δέχονται τα δάση λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Μελέτη που δημοσιεύεται στο Nature Geoscience ότι οι απώλειες βιομάζας στα ευρωπαϊκά δάση έφτασαν σε «πρωτοφανή» επίπεδα από το 2018 και μετά. Από εκείνη τη χρονιά και μετά, οι ετήσιες απώλειες βιομάζας ήταν 46% υψηλότερες από ό,τι την περίοδο 1985-2017.

Η μεταβολή είναι λιγότερο αισθητή σε νότιες, ζεστές χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η βλάστηση τείνει να είναι πιο χαμηλή και να  συσσωρεύει λιγότερη βιομάζα από τα πλούσια δάση του βορρά.

Πέρα από τις πυρκαγιές και την υλοτόμηση, σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν την απώλεια φυτικής μάζας, η παρακμή των ευρωπαϊκών δασών οφείλεται επίσης στην ξηρασία, η οποία με τη σειρά της ευνοεί την εξάπλωση καταστροφικών φλοιοφάγων εντόμων, κυρίως στην Κεντρική Ευρώπη.

Έλατα που νεκρώθηκαν από σκαθάρια έξω από τα Καλάβρυτα στις 9 Ιουλίου 2025 (Reuters)

«Οι αλλαγές που παρατηρούμε από το 2018 είναι δύσκολο να εξηγηθούν χωρίς την κλιματική αλλαγή» τόνισε σε δελτίο Τύπου η Κάτια Κοβάλσκι του Τεχνικού Πανεπιστημίου του Μονάχου, επικεφαλής της μελέτης.

Η ανάλυση δημιουργεί μάλιστα αμφιβολίες για το κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πετύχει τους κλιματικούς στόχους της, δεδομένου βασίζεται στις ποσότητες άνθρακα που απορροφούν τα δάση προκειμένου να αντισταθμίσει τις εκπομπές βιομηχανιών που είναι δύσκολο να απανθρακοποιηθούν.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο την αύξηση της ετήσιας απορρόφησης άνθρακα από τα δάση στους 310 εκατομμύρια τόνους ισοδυνάμου CO₂ έως το 2030.

Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, τα ευρωπαϊκά δάση απορρόφησαν περίπου 72% λιγότερο CO2 κατά την περίοδο 2020–2022 σε σύγκριση με την περίοδο 2010–2014.