ΟΟΣΑ: Ο πληθωρισμός «τσάκισε» την αγοραστική δύναμη – Ποιες χώρες διατήρησαν καλύτερα την αξία του χρήματος

Η πανδημία COVID-19, οι διαταραχές στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και η οξεία ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τον πόλεμο στην Ουκρανία πυροδότησαν ένα από τα πιο ισχυρά πληθωριστικά κύματα των τελευταίων δεκαετιών. Για εκατομμύρια νοικοκυριά παγκοσμίως, η συνέπεια δεν ήταν απλώς μια στατιστική άνοδος του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, αλλά μια ουσιαστική και επίμονη διάβρωση της αγοραστικής τους δύναμης. Τα χρήματα στον τραπεζικό λογαριασμό ή στο πορτοφόλι έχασαν αξιοσημείωτο μέρος της πραγματικής τους αξίας μέσα σε λίγα χρόνια.

Διαβάστε επίσης: Καύσωνας: Θερμή εισβολή διαρκείας με «εμμονική ζέστη» – Έως και τους 42 βαθμούς Κελσίου θα φτάσει ο υδράργυρος

Οι «ανθεκτικές» χώρες

Ωστόσο, η ένταση του πληθωριστικού πλήγματος δεν υπήρξε ομοιόμορφη. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και σχετικές αναλύσεις για τη σωρευτική επιβάρυνση από τα τέλη του 2019, που επεξεργάστηκε το visualcapitalist, καταγράφονται σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών.

Συγκεκριμένα, υπάρχει μια κλειστή ομάδα οκτώ κρατών που κατάφεραν να συγκρατήσουν τις απώλειες της αγοραστικής δύναμης σε επίπεδα χαμηλότερα του 17%:

• Ελβετία
• Κόστα Ρίκα
• Ιαπωνία
• Γαλλία
• Δανία
• Ισραήλ
• Νότια Κορέα
• Φινλανδία

Η Ελβετία αποτελεί τη χαρακτηριστικότερη περίπτωση. Με ένα παραδοσιακά ισχυρό εγχώριο νόμισμα (ελβετικό φράγκο), χαμηλή εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα για την ηλεκτροπαραγωγή και αυστηρά ελεγχόμενες τιμές βασικών αγαθών, κατάφερε να διατηρήσει τον πληθωρισμό σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 2019–2026.

Στη Γαλλία και τη Δανία, οι κρατικές παρεμβάσεις και τα εκτεταμένα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης, όπως τα πλαφόν στις τιμές ενέργειας, λειτούργησαν ως ανάχωμα για τους καταναλωτές.

Αδυναμία συγκράτησης των τιμών

Στον αντίποδα, μεγάλες οικονομίες είχαν πολύ μεγαλύτερη «χασούρα» στην εξαετία 2019–2026. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η σωρευτική απώλεια της αγοραστικής δύναμης άγγιξε το 23%, καθώς η ισχυρή ζήτηση και οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού τροφοδότησαν τις τιμές.

Για τους Αμερικανούς, αυτή η πτώση εξηγεί εν μέρει γιατί το κόστος διαβίωσης παραμένει υψηλό, ακόμη και τώρα που ο πληθωρισμός έχει υποχωρήσει. Οι αυξήσεις των μισθών έχουν αντισταθμίσει εν μέρει τις επιπτώσεις, αλλά η επιβράδυνση του πληθωρισμού δεν αναστρέφει τις προηγούμενες αυξήσεις των τιμών.

Ακόμη χειρότερη ήταν η κατάσταση σε πάνω από εννέα χώρες του ΟΟΣΑ (όπως η Λετονία, η Λιθουανία, η Εσθονία, η Ουγγαρία, η Κολομβία και η Χιλή), όπου η αγοραστική δύναμη μειώθηκε κατά περισσότερο από 30%. Στις χώρες αυτές, ο συνδυασμός της άμεσης έκθεσης στην εισαγόμενη ενεργειακή κρίση και των απότομων νομισματικών αναπροσαρμογών αποδείχθηκε καταστροφικός για την πραγματική αξία του χρήματος.

Πληθωρισμός και τι συνέβη στην Ελλάδα

Η θέση της Ελλάδας στη διαδρομή 2019–2026 υπήρξε ιδιαίτερα σύνθετη. Η χώρα δεν κατάφερε να περιληφθεί στο «κλειστό κλαμπ» των οικονομιών που προστάτευσαν αποτελεσματικά την αγοραστική δύναμη των πολιτών τους, καθώς η σωρευτική επιβάρυνση από το 2019 έως το 2026 ξεπέρασε αισθητά το όριο του 17%.

Η πραγματική αγοραστική δύναμη των Ελλήνων βρίσκεται στην προτελευταία θέση της ΕΕ (μαζί με τη Βουλγαρία). Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε όρους αγοραστικής δύναμης (PPP) ανήλθε στο 68% του μέσου όρου της ΕΕ το 2025, πράγμα που σημαίνει ότι ένας μέσος κάτοικος στην Ελλάδα μπορεί να αγοράσει 32% λιγότερα αγαθά και υπηρεσίες από τον μέσο Ευρωπαίο.

Η ελληνική οικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη με μια σειρά από δομικές πιέσεις:

Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα κατέγραψε μία από τις μεγαλύτερες μειώσεις στον πραγματικό μέσο μισθό μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών στη μακρά περίοδο από το 2010. Παρά τις ονομαστικές αυξήσεις στον κατώτατο και τον μέσο μισθό τα τελευταία χρόνια, ο υψηλός δομικός πληθωρισμός απορρόφησε σημαντικό μέρος του οφέλους.

Όπως επισημαίνουν εκθέσεις του ΙΟΒΕ, η αύξηση των τιμών στα είδη διατροφής, την ενέργεια και τη στέγαση επιβάρυνε δυσανάλογα τα νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Επειδή τα αγαθά πρώτης ανάγκης καταλαμβάνουν μεγαλύτερο ποσοστό στον μηνιαίο προϋπολογισμό αυτών των οικογενειών, η «πραγματική» αίσθηση της ακρίβειας ήταν ακόμη πιο οξεία.

Παράλληλα, τα νεότερα στοιχεία του ΟΟΣΑ αποτυπώνουν ορισμένες θετικές επιδόσεις σε επίπεδο διαθέσιμου εισοδήματος. Για παράδειγμα, στο 4ο τρίμηνο του 2025, η Ελλάδα κατέγραψε από τις ισχυρότερες αυξήσεις στο πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών (3,3% σε τριμηνιαία βάση), κινούμενη από τη μείωση της ανεργίας, τις προσαρμογές μισθών και τα έσοδα από ακίνητα.

Η περίοδος 2019–2026 επανέφερε τον πληθωρισμό στο προσκήνιο ως μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις της εποχής μας. H πλειονότητα των κρατών —συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας— υπέστη σοβαρές πιέσεις. Για την ελληνική οικονομία, το στοίχημα παραμένει η διαρκής σύγκλιση των πραγματικών εισοδημάτων με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ώστε η αύξηση της απασχόλησης και των αμοιβών να μεταφράζεται σε ουσιαστική και βιώσιμη ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης των πολιτών.