Χιλιάδες γυναίκες στη Γροιλανδία τέθηκαν σε υποχρεωτική αντισύλληψη – Παραβίαση δικαιωμάτων ή γενοκτονία;

Το πρόγραμμα υποχρεωτικής αντισύλληψης που εφάρμοσε η Δανία στις γυναίκες της Γροιλανδίας τον περασμένο αιώνα παραβίασε τα ανθρώπινα δικαιώματά τους αλλά δεν πληροί τον νομικό ορισμό της γενοκτονίας, καταλήγουν δύο ανεξάρτητες εκθέσεις ειδικών.

Και οι δύο εκθέσεις έκριναν ότι η υποχρεωτική αντισύλληψη παραβίασε το δικαίωμα των γυναικών στον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής τους ζωής και, σε ορισμένες περιπτώσεις, συνιστούσε εξευτελιστική μεταχείριση. Οι εκθέσεις κατέληξαν πάντως σε διαφορετικό συμπέρασμα για το κατά πόσο η πρακτική αυτή ήταν συστηματική.

Τουλάχιστον 4.000 γυναίκες και κορίτσια από τη Γροιλανδία, ορισμένα μόλις 12 ετών, υποβλήθηκαν σε τοποθέτηση σπιράλ ή έλαβαν αντισυλληπτικές ενέσεις μεταξύ 1966 και 1991, συχνά χωρίς τη συγκατάθεσή τους ή ακόμη και εν αγνοία τους, σύμφωνα με κοινή έρευνα της Δανίας και της Γροιλανδίας το 2025.

Η κοινή έρευνα διαπίστωνε ότι η πρακτική είχε ως στόχο τη μείωση των γεννήσεων και του μεγέθους των οικογενειών, κάτι που οι δανικές αρχές της εποχής θεωρούσαν τρόπο βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου και των κοινωνικών και υγειονομικών συνθηκών στη Γροιλανδία, ένα νησί της Αρκτικής και ημιαυτόνομη περιοχή της Δανίας, με σημερινό πληθυσμό 57.000 κατοίκων.

Η Ίνγκερ Πλατόου, 70 ετών, ήταν ένα από τα θύματα της υποχρεωτικής αντισύλληψης, Τελικά υιοθέτησε δύο παιδιά (Reuters)

Τα ιστορικά αρχεία δείχνουν ότι ορισμένες γυναίκες υπέστησαν επιπλοκές όπως έντονη αιμορραγία, σοβαρές λοιμώξεις, ουλές στις σάλπιγγες, αφαίρεση της μήτρας και αδυναμία τεκνοποίησης.

Το 2024, η τότε κυβέρνηση στην πρωτεύουσα Νουούκ ανέθεσε σε τρεις νομικούς εμπειρογνώμονες και έναν ψυχολόγο να εξετάσουν κατά πόσο έχουν σημειωθεί παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των αυτόχθονων λαών και αν αυτές εμπίπτουν στον ορισμό της γενοκτονίας.

Η επιτροπή διχάστηκε κατά τη διάρκεια των εργασιών της, με δύο μέλη να παραιτούνται και να υποβάλλουν ξεχωριστή έκθεση.

Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, δήλωσε ότι η κυβέρνηση θα συγκροτήσει επιτροπή συμφιλίωσης, το έργο της οποίας «δεν θα πρέπει να αφορά την απόδοση ευθυνών, αλλά την αποκάλυψη της αλήθειας με στόχο την ουσιαστική συμφιλίωση, η οποία θα διαμορφώσει το μέλλον που επιθυμούμε ως κοινωνία».

Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, δήλωσε ότι θα διαβάσει τις εκθέσεις «με μεγάλο ενδιαφέρον» και χαιρέτισε την πρόταση του Νίλσεν.

«Μια επιτροπή συμφιλίωσης μας δίνει την ευκαιρία να κοιτάξουμε πίσω στο σκοτεινό κομμάτι της κοινής μας ιστορίας, να το αντιμετωπίσουμε κριτικά και να αναγνωρίσουμε τον πόνο που ενδέχεται να έχει προκαλέσει», δήλωσε.

Το κόμμα Siumut της Γροιλανδίας ζήτησε να κριθεί το ζήτημα της γενοκτονίας από «αρμόδιο και ανεξάρτητο διεθνές δικαστήριο». «Σήμερα θα μπορούσαμε να είμαστε πολύ περισσότεροι Γροιλανδοί» ανέφερε το κόμμα.

Τα ευρήματα των εκθέσεων είναι ευαίσθητα, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει δεσμευτεί να αναλάβει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, η οποία φιλοδοξεί κάποια ημέρα να αποκτήσει πλήρη ανεξαρτησία. Η κυβέρνησή του έχει αναδείξει καταγγελίες για ανάρμοστη συμπεριφορά των δανικών αρχών σε βάρος του πληθυσμού της πρώην αποικίας, στο πλαίσιο των προσπαθειών της να πείσει τους κατοίκους να στραφούν προς την Ουάσινγκτον.

Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε σε αίτημα του Reuters για σχολιασμό.

Η πρόθεση είναι προϋπόθεση της γενοκτονίας

Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τη Γενοκτονία απαγορεύει όχι μόνο τις μαζικές δολοφονίες αλλά και «μέτρα που αποσκοπούν στην παρεμπόδιση των γεννήσεων» στο πλαίσιο μιας εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας. Απαιτεί, επίσης, να αποδειχθεί ότι οι πράξεις αυτές πραγματοποιήθηκαν με πρόθεση να καταστραφεί η συγκεκριμένη ομάδα, εν όλω ή εν μέρει.

Στην έκθεσή τους, η Ντέιλι Σάμπο Ντόροου, δικηγόρος από την Αλάσκα και πρώην πρόεδρος του Διεθνούς Συμβουλίου των Ινουίτ, και η Μίριαμ Κάλεν, καθηγήτρια Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, διαπίστωσαν ότι υπήρχε εύλογη βάση να θεωρηθεί ότι γυναίκες Κάλααλιτ Ινουίτ (Γροιλανδές) είχαν υποστεί ακούσιες πρακτικές αντισύλληψης, οι οποίες παραβίαζαν τα δικαιώματά τους στην ισότητα και τη μη διάκριση, στη μη παρέμβαση στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή και στην προστασία από σκληρή, απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση.

Δεν κατέληξαν ωστόσο στο συμπέρασμα ότι είχε διαπραχθεί γ

ενοκτονία. Ανέφεραν επίσης ότι υπήρχε εύλογη βάση να θεωρηθεί πως ο «περιορισμός της αύξησης του πληθυσμού» αποτελούσε έναν από τους παράγοντες που επηρέαζαν τον τρόπο με τον οποίο οι γιατροί προσέγγιζαν την αντισύλληψη.

Οι γεννήσεις από Γροιλανδές μητέρες μειώθηκαν απότομα στα τέλη της δεκαετίας του 1960 (Reuters)

Στη δεύτερη έκθεση, ο Γιόνας Κρίστοφερσεν, πρώην επικεφαλής του Δανικού Ινστιτούτου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, και η Γιενσίνε Νέντεργκααρντ, ψυχολόγος που εργάστηκε στη Γροιλανδία — οι δύο εμπειρογνώμονες που παραιτήθηκαν από την αρχική επιτροπή — αναγνώρισαν ότι οι γυναίκες υπέστησαν αδικίες, αλλά υποστήριξαν ότι η έκταση των παραβιάσεων δεν μπορούσε να προσδιοριστεί.

Ο Κρίστοφερσεν και η Νέντεργκααρντ δεν βρήκαν στοιχεία ότι «οποιαδήποτε αρχή ή επαγγελματίας υγείας είχε, σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή, πρόθεση να καταστρέψει τον πληθυσμό της Γροιλανδίας».

Η Ντόροου και η Κάλεν ανέφεραν ότι τα στοιχεία δεν μπορούσαν να τεκμηριώσουν μια τέτοια πρόθεση «με βάση αποκλειστικά τις πρακτικές αντισύλληψης».

Για να διαπιστωθεί αν είχε διαπραχθεί ποτέ γενοκτονία, έγραψαν, θα έπρεπε να εξεταστούν και άλλες παραβιάσεις για τις οποίες κατηγορείται η Δανία στη Γροιλανδία, όπως η απομάκρυνση παιδιών Ινουίτ από τις οικογένειές τους και η μεταφορά τους σε οικογένειες στη Δανία. Αυτό δεν περιλαμβανόταν στο αντικείμενο της έκθεσής τους.

Πρόσθεσαν ότι η ύπαρξη γενοκτονικής πρόθεσης εκ μέρους της Δανίας «παραμένει ένα πιθανό συμπέρασμα» στο οποίο θα μπορούσε να καταλήξει ένα δικαστήριο, έπειτα από πλήρη εξέταση της υπόθεσης.

Η Ντόροου και η Κάλεν έκριναν ωστόσο ότι υπήρχε «εύλογη βάση να θεωρηθεί» πως η Δανία παραβίασε τη Σύμβαση για τη Γενοκτονία, καθώς ήδη από το 1969 είχε πληροφορηθεί ότι υπήρχε σοβαρός κίνδυνος το πρόγραμμα να ισοδυναμούσε με παρεμπόδιση των γεννήσεων σε μια ομάδα, χωρίς να λάβει όλα τα μέτρα που είχε στη διάθεσή της. Μόνο ένα δικαστήριο θα μπορούσε να αποφανθεί οριστικά επί του ζητήματος, ανέφεραν.

Οι συντάκτες των εκθέσεων, καθώς και οι γυναίκες που βρίσκονται στο επίκεντρο της υπόθεσης, ζήτησαν να μην αξιοποιηθούν τα ευρήματα στη συζήτηση για τις μελλοντικές σχέσεις της Γροιλανδίας με τη Δανία, με το σκεπτικό ότι η εμπειρία των γυναικών θα πρέπει να εξεταστεί αυτοτελώς και να μην εμπλακεί στις γεωπολιτικές διαμάχες.

«Μας φέρθηκαν σαν ζώα»

Η Ίνγκερ Πλατόου, 70 ετών, ήταν μία από τις γυναίκες που επηρεάστηκαν.

Μιλώντας στο Reuters πριν από τη δημοσίευση των πορισμάτω, ανέφερε ότι ξύπνησε από αυτό που της είχαν πει ότι ήταν μια μικρή επέμβαση και διαπίστωσε ότι της είχε τοποθετηθεί σπιράλ χωρίς τη συγκατάθεσή της.

«Αποδεικνύεται ότι μας αντιμετώπισαν σαν ζώα», είπε. «Χωρίς τη συγκατάθεσή μας, απλώς ήθελαν να εμποδίσουν τις γυναίκες να γεννούν ή να αποκτούν παιδιά. Ήταν μια απάνθρωπη πράξη».

Ανέφερε ότι αργότερα ένας γιατρός της είπε πως οι επιπλοκές από το σπιράλ την είχαν καταστήσει ανίκανη να μείνει έγκυος. Στη συνέχεια, υιοθέτησε δύο παιδιά από την Κολομβία.

«Είμαστε πολύ υπάκουοι απέναντι στην εξουσία, επειδή είμαστε παιδιά της αποικιοκρατίας», δήλωσε.

Το 2025, η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν ζήτησε συγγνώμη από τις γυναίκες που, όπως είπε, είχαν υποστεί «συστηματικές διακρίσεις», ενώ ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας ζήτησε συγγνώμη για περιστατικά που σημειώθηκαν μετά την ανάληψη του ελέγχου του συστήματος υγείας από τη Γροιλανδία το 1992.

Την Πέμπτη, η Δανία ψήφισε νόμο για την καταβολή αποζημίωσης ύψους 300.000 δανικών κορωνών (46.758 δολαρίων) σε κάθε γυναίκα που επηρεάστηκε.

Και οι δύο εκθέσεις αξιολογήθηκαν από δύο ανεξάρτητους ακαδημαϊκούς. Ο ένας έκρινε ότι η έκθεση των Κρίστοφερσεν και Νέντεργκααρντ υπολειπόταν των «αναγνωρισμένων επιστημονικών προτύπων». Ο υπουργός Δικαιοσύνης της Γροιλανδίας δήλωσε ότι η έκθεσή τους δεν ανταποκρινόταν στην εντολή που τους είχε δοθεί.

Ο Κρίστοφερσεν δήλωσε ότι ο ίδιος και η Νέντεργκααρντ είχαν απευθυνθεί γραπτώς στην κυβέρνηση της Γροιλανδίας τον Ιούλιο, εξηγώντας το σκεπτικό τους, και ότι οι δύο ακαδημαϊκοί απέρριψαν την άποψη ότι η έκθεσή τους δεν πληρούσε τα επιστημονικά πρότυπα.