Ένα από τα πιο δομικά χαρακτηριστικά των ανθρώπινων κοινωνιών είναι πως είναι χτισμένες πάνω σε κανόνες. Και ένας από του πιο διαχρονικούς κανόνες είναι πως «το έγκλημα πρέπει να τιμωρείται». Από την θεία δίκη ως την αυτοδικία, αυτή η ιδέα της τιμωρίας έχει πάρει πολλές μορφές ανά τα χρόνια. Και πάνω σε αυτήν ακριβώς την ιδέα, χτίστηκε όλο το σύστημα των φυλακών.

Ποιος είναι όμως ο σκοπός της φυλακής; Είναι απλά ένα άψυχο κτίριο στο οποίο στέλνουμε τους παραβάτες μόνο και μόνο για να βιώσουν τον πόνο του εγκλεισμού; Είναι ένα μέσο για να προστατεύσουμε τους νομοταγείς πολίτες; Ή είναι ένας τρόπος να διορθώσουμε «σπασμένους» ανθρώπους;

Πολλές φορές σκεφτόμαστε τους κρατούμενους ως μια παραφωνία στην εύρυθμη κατά τ’ άλλα κοινωνία μας. Όμως η φυλακή είναι μέρος της κοινωνίας, γεννημένο από αυτήν. Και όσοι βρίσκονται εκεί, ανεξαρτήτως του ποιο είναι το έγκλημά τους, έχουν ακόμα δικαιώματα. Γιατί τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν τελειώνουν εκεί όπου αρχίζει μία ποινή στερητική της ελευθερίας.

Σίγουρα το να στοιβάζουμε ανθρώπους σε κελιά είναι πολύ πιο εύκολο και φθηνό από το να κοιτάξουμε το πρόβλημα κατάματα και να προσπαθήσουμε να το λύσουμε. Όμως αυτό, πέρα από παράνομο, είναι και ανήθικο. Ανήθικο γιατί πολλούς από αυτούς που θεωρούμε απλά απρόσωπους φυλακισμένους ή εγκληματίες, τους γέννησε η ίδια η αποτυχία του κράτους.

Όπως γράφει ο Μισέλ Φουκώ, «η φυλακή συνεχίζει, σε όσους της έχουν ανατεθεί, ένα έργο που ξεκίνησε αλλού, το οποίο η κοινωνία στο σύνολό της επιδιώκει να επιβάλει σε κάθε άτομο μέσω αμέτρητων μηχανισμών πειθαρχίας».

Οι αποτυχίες του ελληνικού κράτους

Τους τελευταίους μήνες η Ελλάδα έχει βρεθεί για ακόμα μία φορά υπόλογη για την ανεπαρκή προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις φυλακές.

Νέες καταδικαστικές αποφάσεις από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ήρθαν να επιβεβαιώσουν κάτι που ήταν ήδη γνωστό: ότι ο υπερπληθυσμός και οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης στις φυλακές αποτελούν ένα συστημικό πρόβλημα, το οποίο το κράτος αδυνατεί (ή και αρνείται) να αντιμετωπίσει ουσιαστικά.

Η συνθήκη αυτή δεν αφορά αποκλειστικά την ελληνική πραγματικότητα. Τα τελευταία χρόνια, ο βαθμός πληρότητας των φυλακών έχει φτάσει σε ανησυχητικά επίπεδα σε αρκετά ευρωπαϊκά κράτη.

Αλλά η χώρα μας αποτελεί ένα από τα πιο «λαμπρά» παραδείγματα.

Μετά από μία σωρεία καταδικαστικών αποφάσεων από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ) και κατακραυγής από ευρωπαϊκά όργανα και ΜΚΟ, η κατάσταση φαίνεται να γίνεται μόνο χειρότερη.

Τι σημαίνει όμως στ’ αλήθεια μία καταδικαστική απόφαση από το ΕΔΔΑ;

Και τι λέει για μια δημοκρατική χώρα που υποτίθεται πως πρεσβεύει τα «ευρωπαϊκά ιδεώδη» αυτή η αποτυχία να συμμορφωθεί με τους κανόνες που προστατεύουν τα πιο θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα;

Η Ελλάδα καταδικάζεται, αλλά τα προβλήματα παραμένουν

Οι τελευταίες υποθέσεις Akin and Others v. Greece, για τη Φυλακή Πατρών, Antonopoulos and Others v. Greece, για το Ειδικό Κατάστημα Κράτησης Νέων Αυλώνα,  Koukouras and Others v. Greece και Attalidis and Others v. Greece, για τη Φυλακή Κορυδαλλού, όπως και σειρά προηγούμενων υποθέσεων, εξέτασαν τις συνθήκες κράτησης των προσφευγόντων.

Σε αυτές, το δικαστήριο διαπίστωσε την παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, του άρθρου το οποίο απαγορεύει τα βασανιστήρια και την απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση.

Μιλήσαμε με τον Δημήτρη Κόρο, Επίκουρο Καθηγητή Νομικής στο Πανεπιστήμιο Θράκης με ειδίκευση στην εγκληματολογία και το σωφρονιστικό δίκαιο και  Υπεύθυνο των Παραρτημάτων Θεσσαλονίκης και Κομοτηνής του Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ) «ΕΠΑΝΟΔΟΣ», για την κοινωνική και επαγγελματική επανένταξη των αποφυλακισμένων.

«Όταν μια χώρα καταδικάζεται από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, δεν είναι μόνο η ηθική μομφή ούτε η υλική αποζημίωση του προσφεύγοντος, αλλά είναι και η υποχρέωση της πολιτείας να δημιουργήσει τις συνθήκες που δεν θα επιτρέψουν αυτή την παραβίαση δικαιώματος να γίνει κανονικότητα.

Κάτι το οποίο, φυσικά, δεν έχει γίνει. Οπότε η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ενισχυμένη εποπτεία σε σχέση με τις συνθήκες κράτησης.

Άρα δεν είναι κεραυνός εν αιθρία ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο», είπε ο κ. Κόρος όσον αφορά τις τελευταίες αποφάσεις.

«Σε ένα σοβαρό κράτος δικαίου που λογοδοτεί στην ευρωπαϊκή νομική τάξη, όμως, αυτά θα έπρεπε να θεωρούνται δεδομένο ότι θα αποτελούν έναυσμα για τη βελτίωση των συνθηκών.

Η Ελλάδα, μάλλον, τα βλέπει σαν κλείσιμο του ματιού για να συνεχίσει την ίδια τιμωρητική πορεία», πρόσθεσε.

Το κόστος της παραβίασης

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δημιουργήθηκε με σκοπό να προστατεύσει τα δικαιώματα των πολιτών απέναντι στα κράτη, με βάση την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ).

Αλλά για να φτάσει ένα άτομο να προσφεύγει σε αυτό τον μηχανισμό, δεν σημαίνει μόνο ότι παραβιάστηκαν τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματά του.

Σημαίνει επίσης ότι το κράτος απέτυχε να του παράσχει την κατάλληλη προστασία.

Πρόκειται για ακόμα μία ακόμα κρατική ανεπάρκεια που συνδέεται με το άρθρο 13 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα σε αποτελεσματική προστασία.

Έτσι, μετά από χρόνια που το ΕΔΔΑ ήταν το μόνο μέσο που είχαν τα άτομα αυτά για να καταγγείλουν τις απάνθρωπες συνθήκες τις οποίες υφίσταντο, εισήχθη το 2022 το άρθρο 6Α του Σωφρονιστικού Κώδικα. Η διάταξη αυτή δημιούργησε ένα ειδικό ένδικο βοήθημα, δίνοντας στους κρατουμένους τη δυνατότητα να προσφύγουν στο Δικαστήριο Εκτέλεσης Ποινών.

Ποιος ήταν όμως ο πραγματικός λόγος για τη δημιουργία αυτού του κρατικού μηχανισμού;

«Αυτός είναι ένας μηχανισμός που θεσπίστηκε για να λειτουργήσει ως ένα εμπόδιο για τις προσφυγές στο ΕΔΔΑ, όχι για να γεύονται οι άνθρωποι πραγματική αποκατάσταση για τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους», μας είπε η Ηλέκτρα Λήδα Κούτρα, η οποία έχει εκπροσωπήσει εκατοντάδες κρατούμενους ενώπιον του ΕΔΔΑ τα τελευταία 15 χρόνια.

Το άρθρο 6Α δίνει επίσης στον κρατούμενο τη δυνατότητα να ζητήσει χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που υπέστη εξαιτίας των κακών συνθηκών κράτησης.

Και το ποσό που μπορεί να του αποδοθεί ως «παρηγοριά» κυμαίνεται από 5 έως 30 ευρώ για κάθε ημέρα παραβίασης.

«Δε χρειάζεται καν να είσαι δικηγόρος για να καταλάβεις. Δεν είναι κατάλληλη αποκατάσταση η πληρωμή 5 ευρώ σε κάποιον για την απάνθρωπη μεταχείριση που έχει υποστεί λόγω της τοποθέτησής του σε συνθήκες που σπάνε τη σχέση του ανθρώπου με την αξία του», τόνισε η κ. Κούτρα.

«Αυτά τα 5 ευρώ, είναι ένας τρόπος να κανονικοποιηθεί η παραβίαση και να αποφευχθεί η περαιτέρω λογοδοσία σε περιφερειακό επίπεδο, σε επίπεδο Συμβουλίου Ευρώπης», πρόσθεσε.

Τα προβλήματα του σωφρονιστικού συστήματος πέρα από τις δικαστικές αποφάσεις

Η επίμονη ανικανότητα της Ελλάδας να διορθώσει τα ζητήματα των ελληνικών φυλακών έχει δημιουργήσει την ανάγκη για τακτική επιτήρηση.

Τον Μάρτιο του 2026 εκδόθηκε η έκθεσή της Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων και της Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (CPT), για την περιοδική επίσκεψη που πραγματοποίησε τον Ιανουάριο του 2025.

Η έκθεση καταγράφει «σοβαρά, χρόνια και δομικά προβλήματα» στο ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα, με βασικότερα τον επίμονο υπερπληθυσμό, τη σοβαρή υποστελέχωση, τις ανεπαρκείς συνθήκες κράτησης και τις σημαντικές ελλείψεις στην υγειονομική περίθαλψη.

Η CPT επισημαίνει ότι τα προβλήματα αυτά παραμένουν παρά τις επανειλημμένες συστάσεις προηγούμενων ετών, ενώ σε πολλές περιπτώσεις οι συνθήκες κρίνονται απάνθρωπες και εξευτελιστικές.

Όπως και στο ΕΔΔΑ έτσι και στην έκθεση της CPT ο υπερπληθυσμός αποτελεί κεντρικό ζήτημα.

Στις πρόσφατες αποφάσεις του ΕΔΔΑ, η διαπίστωση της παραβίασης του άρθρου 3 συνδέθηκε με τον προσωπικό χώρο που αναλογούσε σε κάθε κρατούμενο.

Η νομολογία του Δικαστηρίου έχει καθιερώσει τα 3 τ.μ. ως κρίσιμο κατώτατο όριο προσωπικού χώρου. Δηλαδή, όταν ο χώρος που διαθέτει ένας κρατούμενος είναι μικρότερος από 3 τ.μ., δημιουργείται ισχυρό τεκμήριο ότι οι συνθήκες κράτησης παραβιάζουν το άρθρο 3.

Στις συγκεκριμένες δικαστικές υποθέσεις, όπου διαπιστώθηκε ότι ο προσωπικός χώρος υπολειπόταν του ορίου αυτού, το Δικαστήριο έκρινε ότι η διαπίστωση αυτή ήταν επαρκής για να καταλήξει σε καταδικαστική απόφαση, χωρίς να χρειάζεται να εξετάσει χωριστά τα υπόλοιπα ζητήματα για τις συνθήκες διαβίωσης.

«Κάποιες αποφάσεις που βγαίνουν τώρα έχουν περιορίσει πάρα πολύ το εύρος εξέτασης των παραβιάσεων που είχε μπροστά του το Δικαστήριο. Τέθηκαν ζητήματα κράτησης, ζητήματα αναπηρίας, ζητήματα της εξόδου από τη φυλακή των ανθρώπων που έχουν θέματα υγείας, ζητήματα τοξικομανίας. Αλλά το Δικαστήριο δεν τοποθετήθηκε επ΄ αυτών, γιατί διαπίστωσε παραβίαση μόνο και μόνο λόγω της έλλειψης χώρου», είπε η κυρία Κούτρα,

Ο ζωτικός χώρος είναι όντως σημαντικός. Όμως, οι αποφάσεις αυτές δεν ρίχνουν φως στην αληθινή διάσταση του προβλήματος.

«Ο υπερπληθυσμός πάει μαζί με την υποστελέχωση. Η υποστελέχωση είναι πάρα πολύ σημαντικός παράγοντας, γιατί στην πραγματικότητα εγκαταλείπονται οι φυλακές στη βία», είπε η κ. Κούτρα.

Πέρα από τον υπερπληθυσμό, για την κ. Κούτρα, το πρώτο μεγάλο πρόβλημα εκτός από τον υπερπληθυσμό είναι η κανονική κράτηση των εξαρτημένων κρατουμένων.

Και ενώ αποτελούν ένα πολύ μεγάλο μέρος των κρατουμένων που είναι εξαρτημένο, οι θέσεις για το κέντρο απεξάρτησης είναι τριάντα έξι, σύμφωνα με την Κούτρα.

Πρόκειται για ανθρώπους που κρατούνται στις φυλακές ως κοινοί κρατούμενοι, ενώ στ’ αλήθεια είναι άτομα που έχουν οδηγηθεί στη διάπραξη αδικημάτων, όπως κλοπές και ληστείες, προκειμένου να εξασφαλίσουν τη δόση τους.

Εδώ πρέπει να αναρωτηθούμε τι μπορεί να προσφέρει η φυλακή σε ένα άτομο που χρειάζεται ιατρική περίθαλψη και υποστήριξη; Η απάντηση είναι: τίποτα, πέρα από τιμωρία και πόνο.

Την ίδια στιγμή, η υγειονομική περίθαλψη παραμένει σοβαρά ανεπαρκής, με χρόνια έλλειψη γιατρών και νοσηλευτικού προσωπικού και περιορισμένη πρόσβαση των κρατουμένων σε ιατρική και, ιδίως, ψυχιατρική φροντίδα, όπως διαπιστώνει και η έκθεση της Επιτροπής.

«Το νοσοκομείο των φυλακών Κορυδαλλού είναι στην ουσία ένας άθλιος χώρος. Η υγειονομική περίθαλψη γενικώς των φυλακισμένων είναι προβληματική. Υπάρχουν άνθρωποι που διαμαρτύρονται για προβλήματα υγείας και δεν μετάγονται ποτέ στα νοσοκομεία. Σε κάποιες περιπτώσεις, κάποιοι καταλήγουν νεκροί ή με σοβαρές βλάβες λόγω της ελλιπούς και καθυστερημένης αντιμετώπισης», καταγγέλλει ο κ. Κόρος.

Είναι η λύση να χτίσουμε κι άλλες φυλακές;

Συνολικά, η έκθεση αποτυπώνει ένα σωφρονιστικό σύστημα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει βαθιά, διαρθρωτικά προβλήματα, τα οποία δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο με αποσπασματικά μέτρα ή την κατασκευή νέων φυλακών, αλλά απαιτούν ουσιαστική και μακροπρόθεσμη μεταρρύθμιση.

Τον Ιανουάριο του 2025 κρατούνταν 11.527 άτομα σε 10.763 διαθέσιμες θέσεις, ενώ έως τον Ιούλιο ο αριθμός αυξήθηκε περαιτέρω στους 12.449 κρατουμένους, με 24 από τις 35 φυλακές να είναι υπερπλήρεις και 16 να λειτουργούν με πληρότητα τουλάχιστον 130%.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον  Κωνσταντίνο Τσιτσελίκη, καθηγητή Δικαίου των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, ο οποίος ασχολείται με τις παραβιάσεις των συνθηκών κράτησης για περίπου δύο δεκαετίες , μόλις επτά μήνες μετά την δημοσίευση της έκθεσης του CPT, τα δεδομένα αυτά θεωρούνται ήδη ξεπερασμένα και οι δείκτες είναι πολύ χειρότεροι, καθώς όπως λέει ο αριθμός έχει πλέον «σπάσει το φράγμα» των 14.000.

Πράγματι, σύμφωνα με τα στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής για την 1η Οκτωβρίου του 2026, στα 37 σωφρονιστικά καταστήματα που διαθέτει η χώρα – τα οποία συνολικά έχουν χωρητικότητα 10.722 ατόμων – πλέον κρατούνται 14.195 άνθρωποι.

Όπως ανέφερε η έκθεση της CPT, ο κεντρικός άξονας της «στρατηγικής» της Ελλάδας για την αντιμετώπιση του υπερπληθυσμού και τη βελτίωση των υλικών συνθηκών στις φυλακές εξακολουθεί να είναι η δημιουργία νέων εγκαταστάσεων, στο πλαίσιο ενός προγράμματος ύψους 268 εκατομμυρίων ευρώ για την κατασκευή οκτώ νέων φυλακών και την επέκταση δύο υφιστάμενων.

Στόχος είναι υποτίθεται η αύξηση της χωρητικότητας κατά σχεδόν 4.000 θέσεις έως το 2030. Όμως με τους ρυθμούς που το κράτος «συσσωρεύει» κρατούμενους κάτω από το χαλί των φυλακών, ίσως μέχρι το 2030 αυτός ο αριθμός θέσεων να μην είναι αρκετός.

Αλλά ακόμα και αν οι θέσεις ήταν αρκετές, αρκεί να χτίσουμε περισσότερα κελιά;

«Η υπόσχεση της Ελλάδας είναι μόνιμα ότι θα φτιάξει νέες φυλακές. Αλλά η πρώτη τέτοια φυλακή που έχουμε είναι η Δράμα, που τέθηκε σε λειτουργία το 2024 και η οποία έχει τώρα πληρότητα 130%. Οπότε μάλλον το ανάποδο συμβαίνει», είπε ο κ. Τσιτσελίκης.

«Οι εγκληματολόγοι λένε ότι όσο πιο πολύ αυξάνεις τη χωρητικότητά των φυλακών σε μία χώρα, τόσο περισσότερο μεγαλώνεις τον υπερπληθυσμό των κρατουμένων», πρόσθεσε.

Το πρόβλημα του υπερπληθυσμού εκτείνεται πολύ πέρα από τα τετραγωνικά μέτρα.

Ξεκινά από την κοινωνική ανισότητα και τους κανόνες με τους οποίους το κράτος ορίζει το έγκλημα και φτάνει μέχρι την αποτυχία του συστήματος να επανεντάξει όσους έχουν εκτίσει τις ποινές τους.

Η ποινικοποίηση των κοινωνικών προβλημάτων

Από το 2019 και μετά, ο Ποινικός Κώδικας έχει τροποποιηθεί επανειλημμένα, με παρεμβάσεις που μετέτρεψαν κάποια πλημμελήματα σε κακουργήματα και αύξησαν τις προβλεπόμενες ποινές.

Αυτό σίγουρα ήρθε να προσθέσει στο πρόβλημα του υπερπληθυσμού.

Ας το πάμε, όμως, ένα βήμα παρακάτω.

Ποιοι είναι όμως αυτοί που παραβιάζουν τον νόμο;

«Οι κρατούμενοι προέρχονται, κατά κανόνα, από τις χαμηλότερες κοινωνικές τάξεις», μας θυμίζει ο κ. Κόρος.

«Δεν μιλάμε στον ίδιο βαθμό για τα οικονομικά εγκλήματα, τη διαφθορά και τα λεγόμενα στην εγκληματολογία εγκλήματα των ισχυρών, τα οποία πολύ σπάνια αντιμετωπίζονται από το ποινικό σύστημα».

«Οι φυλακές είναι, κατά μία έννοια, το ‘χωνευτήρι’ των λαϊκών τάξεων. Φυσικά είναι ταξική η σύνθεση των φυλακών , κατ’ ουσία μιλάμε για μια ποινικοποίηση των κοινωνικών προβλημάτων», υποστηρίζει ο ίδιος.

Πράγματι, ευρωπαϊκά δεδομένα δείχνουν ότι ο ποινικός εγκλεισμός συνδέεται έντονα με κοινωνικοοικονομική ευαλωτότητα.

Μελέτη του European Observatory on Homelessness (2023) διαπιστώνει ότι τα άτομα που εισέρχονται στη φυλακή είναι πολύ πιθανότερο από τον γενικό πληθυσμό να έχουν χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, να έχουν βιώσει παρατεταμένη φτώχεια και να αντιμετωπίζουν κοινωνικοοικονομικό αποκλεισμό.

Και είναι σε μεγάλο βαθμό αυτοί οι άνθρωποι οι οποίοι αφού εκτίσουν την ποινή τους έχουν περισσότερες πιθανότητες να καταλήξουν ξανά στη φυλακή.

Ένα σύστημα που «καταπίνει» τους κρατούμενους

«Γενικώς βλέπουμε μια ‘περιστρεφόμενη πόρτα’ των φτωχών μέσα και έξω από τη φυλακή. Μπαίνεις, βγαίνεις, μπαίνεις, βγαίνεις. Γιατί η επανένταξη αποτυγχάνει ή είναι ελλιπής», τονίζει ο κ. Κόρος.

Γι’ αυτό ακριβώς η λύση δεν βρίσκεται απλά και μόνο στο να χτιστεί ένα καινούργιο κέντρο κράτησης. Ή ακόμα και πέντε και δέκα.

«Το να κρατήσεις κάποιον στη φυλακή δεν έχει να κάνει μόνο με το να χωράει. Πρέπει να έχει υποδομές και κυρίως πρέπει να υπάρχει μια στρατηγική διαχείριση του χρόνου των ανθρώπων υπό κράτηση, έτσι ώστε να μπορούν να βγουν βελτιωμένοι. Με τα δικά τους στάνταρ και με τα δικά τους θέλω, όχι να βγουν βελτιωμένοι όπως θες εσύ. Να βγουν βελτιωμένοι όπως θέλουν αυτοί, σε συνεργασία με ανθρώπους ειδικούς, οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί να ξυπνάνε αυτό το κομμάτι που το έχουμε όλοι μέσα μας. Θέλουμε να είμαστε καλύτεροι και να είμαστε με άλλους ανθρώπους, να είμαστε κοινωνικά όντα», μας είπε η κ. Κούτρα.

Η επανένταξη, άλλωστε, είναι δικαίωμα του κρατουμένου.

Μάλιστα, όπως υποστηρίζει ο κ. Κόρος, η επανένταξη δεν είναι κάτι καλό μόνο για το άτομο, αλλά είναι και για την οικογένειά του, άρα και για τα παιδιά του, και συνολικά για την πρόληψη της παραγωγής νέων εγκληματιών.

Δυστυχώς, η επανένταξη δεν μπορεί να υπάρξει μέσα σε ένα σωφρονιστικό σύστημα που έχει σχεδιαστεί πρωτίστως για τον εγκλεισμό, την πειθαρχία και τον έλεγχο.

Η φυλακή δεν αντιμετωπίζει τις κοινωνικές συνθήκες που γεννούν την παραβατικότητα.

Τις αναπαράγει, επιβάλλοντας στους κρατούμενους έναν ακόμη κύκλο αποκλεισμού, περιθωριοποίησης και καταστολής, αντί να δημιουργεί όρους για την πραγματική επιστροφή τους στην κοινωνία.

«Υπάρχουν άνθρωποι που επανεντάχθηκαν, αλλά σε πολλές περιπτώσεις θα μπορούσε να πει κανείς ότι επανεντάχθηκαν παρά τη φυλακή και όχι λόγω αυτής», λέει ο κ. Κόρος.