Παιδεία, στέγαση και αβέβαιο μέλλον: Τι βγάζει τους νέους της Ευρώπης στους δρόμους;

Από τη Γαλλία και την Ιταλία έως την Ελλάδα, την Ισπανία και την Πορτογαλία, νέοι διαδηλώνουν διεκδικώντας καλύτερη εκπαίδευση, προσιτή στέγαση και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης. Οι κινητοποιήσεις θέτουν σημαντικές προκλήσεις σε κυβερνήσεις που βρίσκονται ήδη υπό πίεση, αναδεικνύοντας παράλληλα την αυξανόμενη δυσαρέσκεια της Gen Z για τις συνθήκες που διαμορφώνουν το μέλλον της.

Τα αιτήματα και οι αφορμές των κινητοποιήσεων διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Στην Ισπανία, η έξωση της 87χρονης Μαρίκαρμεν Αμπασκάλ πυροδότησε κύμα διαμαρτυριών. Στη Γαλλία, μαθητές βγήκαν στους δρόμους για να στηρίξουν τους εκπαιδευτικούς που διαμαρτύρονταν για τις σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό και πόρους.

Στην Αλβανία, οι φοιτητικές κινητοποιήσεις συνεχίζονται εδώ και μήνες. Αρχικά, οι διαμαρτυρίες στράφηκαν κατά των σχεδίων για την κατασκευή πολυτελούς τουριστικού συγκροτήματος, τα οποία υποστηρίζει η επενδυτική εταιρεία του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ.

Παρά τις διαφορετικές αφορμές τους, όλα αυτά τα κινήματα λειτούργησαν σαν μια μαύρη τρύπα που απορροφά κάθε μορφή δυσαρέσκειας προτού αυτή εκδηλωθεί σε μια ευρύτερη έκρηξη αγανάκτησης. Στο επίκεντρο βρίσκεται μια γενιά νέων που φοβάται ότι δεν θα έχει τις ίδιες ευκαιρίες με τους γονείς της.

Οι κινητοποιήσεις έχουν, εν μέρει, «εμπνεύσει» και η μία την άλλη. Στην Ιταλία και την Ελλάδα, οι διαδηλωτές αναφέρονται στις κινητοποιήσεις της Γαλλίας μέσα από τα συνθήματά τους, ενώ στην Πορτογαλία οι διαμαρτυρίες για τη στέγαση ακολούθησαν το παράδειγμα της Ισπανίας. Την ίδια στιγμή, φοιτητικές ενώσεις από όλη την Ευρώπη βρίσκονται σε επαφή και μοιράζονται την εμπειρία τους από τις κινητοποιήσεις, όπως δήλωσε στο CNN η Άλις ντε Μπρίτο, αντιπρόεδρος της μεγαλύτερης φοιτητικής ένωσης της Γαλλίας, UNEF.

«Βλέπω πολύ περισσότερες ομοιότητες παρά διαφορές», δήλωσε. «Όλοι μιλάμε για την ανάγκη επενδύσεων στην εκπαίδευση, στα πανεπιστήμια και στη νεολαία γενικότερα. Αλλά μιλάμε επίσης για το κόστος ζωής και τη στέγαση».

Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και τα αιτήματα που διατύπωσε η Σαμπρίνα Μπριτσόλα, επικεφαλής φοιτητικής ένωσης στην Ιταλία: «Ας… ακουστεί η φωνή μας για σχολεία που δεν καταρρέουν πάνω στα κεφάλια μας, για ασφαλή και αξιοπρεπή εργασία, για δημόσια υγειονομική περίθαλψη, για κοινωνική δικαιοσύνη».

Για τον Γιούλιους Φίντελμαν, συνιδρυτή και αρχισυντάκτη του European Correspondent, οι διαδηλώσεις «αντανακλούν την απογοήτευση και την αίσθηση ότι η ευρωπαϊκή πολιτική δεν καταφέρνει να ανταποκριθεί στις ανάγκες της επόμενης γενιάς». Ο ίδιος επισημαίνει ότι η αυξανόμενη αβεβαιότητα στην αγορά εργασίας, όπου η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει δυσανάλογα τις θέσεις εργασίας, καθώς και η κλιματική κρίση έχουν συμβάλει στη συσσώρευση της οργής που εκφράζει η Gen Z.

«Πιστεύω ότι, στον πυρήνα αυτού που βλέπουμε, βρίσκεται η υπόσχεση της φιλελεύθερης δημοκρατίας ότι η επόμενη γενιά θα απολαμβάνει καλύτερη ζωή από την τωρινή. Αυτή η υπόσχεση απλώς δεν ισχύει πλέον», δήλωσε στο CNN.

Κυβερνήσεις υπό πίεση

Ο Μάικλ Φρόμαν, πρόεδρος του Council on Foreign Relations (CFR), εκτιμά ότι οι διαδηλώσεις στη Γαλλία ενδέχεται να αποτελούν προειδοποιητικό σημάδι μιας ευρύτερης πολιτικής και οικονομικής κρίσης. Σύμφωνα με τον ίδιο, η δυσαρέσκεια στη Γαλλία συνδέεται με αυτό που περιγράφει ως θεμελιώδη κατάρρευση του κοινωνικού συμβολαίου.

Όπως αναφέρει, η γαλλική κυβέρνηση δεν επενδύει αποτελεσματικά στο εκπαιδευτικό σύστημα, ενώ η χώρα καταγράφει εδώ και χρόνια υποτονική οικονομική ανάπτυξη και δεν προσφέρει μια βιώσιμη προοπτική ευημερίας. Παράλληλα, ένας στους πέντε νέους στη Γαλλία είναι άνεργος.

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, οι κινητοποιήσεις εκδηλώνονται σε ένα δυσμενές οικονομικό περιβάλλον, με υψηλό δημόσιο χρέος που περιορίζει τα περιθώρια αύξησης των κρατικών δαπανών. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν την Τετάρτη (21/10) στα υψηλότερα επίπεδα από το 2002, ασκώντας πρόσθετη πίεση στα δημόσια οικονομικά.

Σε αυτό το ασφυκτικό δημοσιονομικό περιβάλλον, όπως επισημαίνει ο Φρόμαν, οι κυβερνήσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα σε αντικρουόμενες πιέσεις: «πληρωμές που δεν μπορούν να αντέξουν δημοσιονομικά, περικοπές που δεν μπορούν να αντέξουν πολιτικά και δαπάνες που δεν μπορούν να αγνοήσουν από γεωπολιτική άποψη».

«Περιμένοντας μια απάντηση»

Στη Γαλλία, οι μαθητικές κινητοποιήσεις στην αρχή της σχολικής χρονιάς επαναλαμβάνονται εδώ και εννέα χρόνια, καθώς οι νέοι επιστρέφουν στα σχολεία και στα πανεπιστήμια και διαπιστώνουν ελλείψεις σε εκπαιδευτικούς και εξοπλισμό. Φέτος, ωστόσο, οι διαμαρτυρίες απέκτησαν μεγαλύτερη έκταση, με αιτήματα για μικρότερα τμήματα, περισσότερους πόρους για την εκπαίδευση, ανθεκτικότερες υποδομές και τερματισμό της αστυνομικής βίας κατά των νέων.

Το ζήτημα της εκπαίδευσης υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα. Στη χώρα μας, χιλιάδες μαθητές, φοιτητές και εκπαιδευτικοί βγήκαν την Τετάρτη (21/10) στους δρόμους σε πολλές πόλεις. Σε συγκέντρωση έξω από τη Βουλή, στην Αθήνα, αναρτήθηκε πανό με το σύνθημα: «Από την Ελλάδα έως τη Γαλλία, παλεύουμε για δημόσια και δωρεάν παιδεία».

Στις 7 Οκτωβρίου, όταν μαθητές κατέλαβαν για πρώτη φορά λύκειο στη Ρώμη, έβαλαν τη φράση «όπως στη Γαλλία» στην αρχή της ανακοίνωσής τους. Η ιταλική κυβέρνηση, ωστόσο, επιχείρησε να απορρίψει τις ομοιότητες. «Η κατάσταση στην Ιταλία είναι πολύ διαφορετική από εκείνη στη Γαλλία», δήλωσε ο υπουργός Παιδείας Τζουζέπε Βαλντιτάρα, υποστηρίζοντας ότι η Ιταλία δεν αντιμετωπίζει τις ίδιες δυσκολίες ένταξης των μεταναστών δεύτερης γενιάς στο εκπαιδευτικό σύστημα.

Η στέγαση στο επίκεντρο των διαμαρτυριών

Στην Ιταλία, διαδηλωτές παρακολουθούν στενά τις κινητοποιήσεις στην Ισπανία για το στεγαστικό, οι οποίες κορυφώθηκαν τον Σεπτέμβριο και οδήγησαν τελικά την κυβέρνηση στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών.

Φοιτητές που συμμετείχαν σε κινητοποίηση στη Ρώμη δήλωσαν στο CNN ότι η πρόσβαση σε προσιτή στέγη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη δυνατότητα να σπουδάσει κανείς. Η Elisa Pastore, μία από αυτούς, ανέφερε ότι η ίδια και ο αδελφός της μετά βίας καταφέρνουν να πληρώνουν το ενοίκιο για το δωμάτιο που μοιράζονται στη Ρώμη, όπου σπουδάζουν.

Στους δρόμους, ωστόσο, δεν βρίσκονται μόνο οι νέοι, αλλά και άλλες κοινωνικές ομάδες. Στην Ιταλία, οδηγοί φορτηγών αποκλείουν δρόμους διαμαρτυρόμενοι για την αύξηση του κόστους των καυσίμων μετά τον πόλεμο στο Ιράν, προκαλώντας προβλήματα στην παραγωγή και τη διανομή προϊόντων.

Στην Πορτογαλία, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώνονται κάθε βράδυ αυτή την εβδομάδα στην πλατεία Rossio της Λισαβόνας. Οι συλλήψεις 55 ανθρώπων τα ξημερώματα της Τρίτης (20/10) πυροδότησαν νέες διαδηλώσεις. Οι διαδηλωτές ζητούν να τεθούν όρια στις αυξήσεις των ενοικίων και να καταργηθεί νέος νόμος που θα διευκόλυνε τις εξώσεις.

Σε άλλες χώρες, οι μακροχρόνιες κινητοποιήσεις στην Αλβανία και τη Σερβία έχουν επικεντρωθεί κυρίως στην καταπολέμηση της διαφθοράς, εξελισσόμενες σε κινήματα που ζητούν την απομάκρυνση των κυβερνήσεων. Μετά τα βίαια επεισόδια στις διαδηλώσεις στα Τίρανα, ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα απέρριψε τις εκκλήσεις για παραίτησή του. Παράλληλα, κατηγόρησε τους διαδηλωτές ότι υπονομεύουν τις προσπάθειές του για την ένταξη της χώρας στην ΕΕ και απέδωσε την αναταραχή στους πολιτικούς του αντιπάλους.

«Θέλουμε αλλαγή, γι’ αυτό βρισκόμαστε εδώ», δήλωσε διαδηλωτής στην Αλβανία στο Reuters. «Θέλουμε επανάσταση, θέλουμε νέα κυβέρνηση. Δεν επιδιώκουμε διαπραγματεύσεις. Χρειαζόμαστε νέα κυβέρνηση το συντομότερο δυνατό».

Στη Σερβία, εν τω μεταξύ, οι φοιτητικές κινητοποιήσεις, που βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής της χώρας τα τελευταία δύο χρόνια, αποτελούν πλέον την ισχυρότερη δύναμη αντιπολίτευσης απέναντι στον μακροχρόνιο ηγέτη Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ενόψει των σημερινών (25/10) βουλευτικών εκλογών.

Νέες διαδηλώσεις και απεργίες

Εν τω μεταξύ, διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν και χθες (24/10) σε πολλές πόλεις της Γαλλίας. Στο Παρίσι, χιλιάδες διαδηλωτές, συνδικάτα και φοιτητικές οργανώσεις συμμετείχαν σε κοινή πορεία, παρά την ένταση που προκάλεσε η απόφαση της αστυνομίας να αλλάξει την τελευταία στιγμή τη διαδρομή της, αποκλείοντας την πλατεία Βαστίλης.

Στην Ορλεάνη, χιλιάδες άνθρωποι συμμετείχαν σε αντιφασιστική διαδήλωση κατά του συνεδρίου της ακροδεξιάς Εθνικής Συσπείρωσης της Μαρίν Λε Πεν, φωνάζοντας συνθήματα όπως «Μακρόν παραιτήσου» και «Λε Πεν στη φυλακή». Επεισόδια σημειώθηκαν σε Μασσαλία, Λιλ και Λιόν, όπου η αστυνομία έκανε χρήση δακρυγόνων. Έως αργά το βράδυ, οι αρχές είχαν προχωρήσει σε περίπου 1.000 προσαγωγές και συλλήψεις, ενώ περίπου 70.000 αστυνομικοί και χωροφύλακες είχαν αναπτυχθεί σε όλη τη χώρα.

Οι κινητοποιήσεις αναμένεται να συνεχιστούν και τον Νοέμβριο. Συνδικάτα στη Γαλλία και την Ισπανία έχουν καλέσει σε γενικές απεργίες στις 5 και 11 Νοεμβρίου, αντίστοιχα. Στη Γερμανία, η ομάδα «Gen Z regelt» («Η Gen Z αναλαμβάνει δράση») έχει καλέσει σε πανεθνικές διαδηλώσεις στις 31 Οκτωβρίου, ενώ φοιτητικές ενώσεις στη Βρετανία και την Ιταλία σχεδιάζουν ημέρα κινητοποιήσεων στις 20 Νοεμβρίου, διαμαρτυρόμενες για την αύξηση του κόστους της εκπαίδευσης.