ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

EE: Ο προϋπολογισμός-ρεκόρ και τα ανοιχτά μέτωπα – Γιατί η σύγκρουση δεν αφορά μόνο το πόσα που θα δοθούν

to10.gr 17.05.2026-00:21

Προϋπολογισμός - μαμούθ, γεωπολιτικές αναταράξεις και βαθιές εσωτερικές διαιρέσεις συνθέτουν το σκηνικό των πιο κρίσιμων οικονομικών διαπραγματεύσεων στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕ διαπραγματεύεται τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό της, αλλά σχεδόν κανείς δεν συμφωνεί για το πώς θα δαπανηθεί.

Οι διαπραγματεύσεις για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ 2028–2034) έχουν φέρει στην επιφάνεια αυτό που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποκαλεί «δημοσιονομικό τρίλημμα», δημιουργώντας ένα τεράστιο χάσμα στις προτεραιότητες των 27 κρατών-μελών. Ο προϋπολογισμός – μαμούθ που αγγίζει τα €1,8 έως €1,9 τρισεκατομμύρια, δεν αφορά μόνο το πόσα θα δοθούν, αλλά κυρίως το πού και πώς.

Το αίτημα προκαλεί σύγκρουση ανάμεσα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το αυστηρό όριο δαπανών που προωθεί η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν – τον δημοσιονομικό μηχανισμό που περιορίζει τις δημόσιες δαπάνες σε ποσοστό του συνολικού Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος.

Διαβάστε επίσης: ΕΦΚΑ – ΔΥΠΑ: Ο «χάρτης» των πληρωμών έως 22 Μαΐου

Οι βασικές γραμμές αντιπαράθεσης και τα στρατόπεδα

Το πρώτο μέτωπο αφορά τις χώρες του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης (όπως η Ελλάδα, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Σλοβακία και η Ουγγαρία) δίνουν μάχη για να μην υπάρξουν περικοπές στην Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Θεωρούν ότι αυτοί οι πυλώνες είναι απαραίτητοι για τη διατήρηση της κοινωνικής ισορροπίας και τη στήριξη της περιφέρειας.

Το δεύτερο μέτωπο αφορά την ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα. Με την Γερμανία σε ρόλο οδηγού το αίτημα είναι το βάρος να πέσει στην άμυνα, την ασφάλεια, την τεχνολογική κυριαρχία και την ψηφιακή μετάβαση, προκειμένου η ΕΕ να παραμείνει ανταγωνιστική απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα.

Οι λεγόμενοι «φειδωλοί» (Γερμανία, Αυστρία, Ολλανδία) απορρίπτουν κατηγορηματικά την ιδέα έκδοσης νέου κοινού ευρωπαϊκού χρέους (στα πρότυπα του NextGenerationEU) για τη χρηματοδότηση της άμυνας ή της ενέργειας, ενώ αρνούνται και την αύξηση των εθνικών τους εισφορών βάσει του ΑΕΠ, τονίζοντας ότι επιβαρύνονται ήδη υπερβολικά.

Αντιθέτως η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ιταλία και η Γαλλία εμφανίζονται πολύ πιο ανοιχτές στην αύξηση των συνεισφορών ή στη χρήση εργαλείων κοινού δανεισμού για την αντιμετώπιση των μεγάλων ευρωπαϊκών κρίσεων.

Έμφαση στην άμυνα δίνει ο προϋπολογισμός

Η αδυναμία των 27 κρατών-μελών να συμφωνήσουν στο πού και πώς θα δαπανηθούν αυτοί οι πόροι αναδεικνύει το μεγάλο χάσμα. Οι ισορροπίες είναι εξαιρετικά λεπτές.

Έχοντας κυλήσει αρκετό νερό στο αυλάκι ο μεγάλος «κερδισμένος» μοιάζει να είναι η άμυνα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να χρηματοδοτήσει τις νέες προτεραιότητες στην άμυνα, το διάστημα και την τεχνητή νοημοσύνη εξορθολογίζοντας τα υφιστάμενα κονδύλια. Το Κοινοβούλιο επιμένει ότι αυτές οι ανάγκες δεν πρέπει να καλυφθούν εις βάρος των αγροτών ή της περιφερειακής στήριξης.

Ο προϋπολογισμός προβλέπει δαπάνες 131 δισ. ευρώ, ποσό πενταπλάσιο σε σχέση με το ισχύον ΠΔΠ. Η χρηματοδότηση για τη στρατιωτική κινητικότητα αυξάνεται κατά δέκα φορές, υπό την πίεση του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία και των αμφιβολιών για τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας.

Αντίθετα, οι αγρότες, οι φτωχότερες περιφέρειες και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών βλέπουν τις ενισχύσεις τους να μειώνονται.

Το Κοινοβούλιο θα ψηφίσει για την εντολή διαπραγμάτευσης στις 18 Μαΐου 2026. Η επίτευξη τελικής συμφωνίας πριν από το 2027 είναι μεν εφικτή, αλλά κάθε άλλο παρά δεδομένη. Αν η πλειονότητα των ευρωβουλευτών καταψηφίσει την παρούσα κατεύθυνση της πρότασης, θα μπορούσε ουσιαστικά να μπλοκάρει ολόκληρο το σχέδιο των σχεδόν 2 τρισ. ευρώ, καθυστερώντας την έναρξη του χρηματοδοτικού κύκλου που ξεκινά το 2028.

Τι είναι το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο;

Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) καθορίζει πόσα χρήματα κατευθύνονται σε κάθε τομέα πολιτικής. Χρηματοδοτεί προγράμματα που ωφελούν τους Ευρωπαίους πολίτες σε τομείς όπως η έρευνα, το κλίμα, η γεωργία, ο πολιτισμός, η άμυνα και το περιβάλλον.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τον προϋπολογισμό, ενώ το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο τον εξετάζουν και τον τροποποιούν από κοινού πριν από την έγκρισή του. Οι συννομοθέτες διαπραγματεύονται και εγκρίνουν κάθε χρόνο τον ετήσιο προϋπολογισμό, εντός των ανώτατων ορίων του ΠΔΠ.

Σε αντίθεση με τις εθνικές κυβερνήσεις, η ΕΕ δεν επιβάλλει άμεσα φόρους στους πολίτες και τις επιχειρήσεις της. Καλύπτει τις δαπάνες της μέσω των λεγόμενων «ιδίων πόρων». Για να υλοποιήσει την πιο φιλόδοξη πρότασή της, η Επιτροπή εισηγήθηκε «νέους ίδιους πόρους», εκτιμώμενους σε 58,2 δισ. ευρώ ετησίως (τιμές 2025), από την 1η Ιανουαρίου 2028.