Η στεγαστική κρίση απειλεί τα θεμέλια της ευρωπαϊκής δημοκρατίας

Τα πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για τις τιμές των κατοικιών και τα ενοίκια στην Ευρωπαϊκή Ένωση έρχονται να επιβεβαιώσουν ότι το στεγαστικό αποτελεί πραγματικό πονοκέφαλο, και μάλιστα έχει πανευρωπαϊκή διάσταση.

Η έλλειψη νέων κατασκευών, σε συνδυασμό με τη ραγδαία αύξηση των τιμών πώλησης, έχει στρέψει μεγάλο μέρος του πληθυσμού προς την ενοικίαση κατοικιών.

Διαβάστε επίσης: Δεν σήκωνε το τηλέφωνο ο Ετιέν Καμαρά και ο μάνατζέρ του – Γιατί «κόλλησε» η μεταγραφή του στον Παναθηναϊκό

Ανάμεσα στις πολλές προκλήσεις που υπονομεύουν την ΕΕ, η στεγαστική κρίση κατέχει εξέχουσα θέση. Οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί: από το 2010, οι μέσες τιμές πώλησης και τα ενοίκια στα 27 κράτη-μέλη αυξήθηκαν κατά 55,4% και 26,7% αντίστοιχα – πολύ περισσότερο από το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα, το οποίο αυξήθηκε περίπου κατά 20%, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας.

Ιδιαίτερα οι νέοι έχουν πληγεί σκληρά: στη Βουλγαρία, την Ιρλανδία, την Πολωνία, την Πορτογαλία, την Ισπανία και σε ορισμένες περιοχές της Αυστρίας και της Ιταλίας, η ενοικίαση ενός τυπικού διαμερίσματος δύο δωματίων κοστίζει πάνω από το 80% του διάμεσου μισθού ενός νέου ενήλικα – και ξεπερνά ακόμη και το 100% σε ιδιαίτερα τουριστικές περιοχές. Ως αποτέλεσμα, οι νέοι δυσκολεύονται ολοένα και περισσότερο να αποκτήσουν ανεξαρτησία.

Στην Ιρλανδία, το ποσοστό των φοιτητών που εξακολουθούσαν να ζουν με τους γονείς τους αυξήθηκε από 73% σε 93% μεταξύ 2013 και 2023, ενώ το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 25 έως 34 ετών στην ίδια κατάσταση αυξήθηκε από 23% σε 40%, σύμφωνα με τη EUROFOUND.

Eνα εκατομμύριο περισσότερα σπίτια

Οι βαθύτερες αιτίες αυτής της δυσλειτουργίας είναι πολλές: από την άνθηση του Airbnb που εκτοπίζει τα χαμηλά εισοδήματα από τα μεγάλα αστικά κέντρα, μέχρι την εκτόξευση του κόστους κατασκευής μετά την πανδημία της Covid-19, καθώς και την έλλειψη νέας κατοικίας. Μόνο το 2025, η ΕΕ θα έπρεπε να είχε κατασκευάσει 1.000.000 επιπλέον κατοικίες για να καλύψει τη ζήτηση – δηλαδή 70% περισσότερες από όσες κατασκευάστηκαν στην πράξη, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Όμως το πρόβλημα είναι ακόμη βαθύτερο, αναφέρει χαρακτηριστικά η Le Monde.  Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η κατοικία θεωρούνταν θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα, αλλά αυτή η αντίληψη άρχισε να φθίνει τη δεκαετία του 1980, καθώς η κατοικία αντιμετωπιζόταν ολοένα και περισσότερο ως χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 από το Progressive Politics Research Network, ένα διεθνές δίκτυο ερευνητών κοινωνικών επιστημών με έδρα την Οξφόρδη του Ηνωμένου Βασιλείου, επισημαίνει πώς οι τοπικές αρχές και οι κυβερνήσεις – κυρίως σοσιαλδημοκρατικές – εγκατέλειψαν σταδιακά πολιτικές στήριξης της κοινωνικής κατοικίας και ελέγχου των ενοικίων, απορρύθμισαν τη στεγαστική πίστη, πούλησαν δημόσια ακίνητα και υιοθέτησαν φορολογικές πολιτικές που ευνοούν την ιδιοκατοίκηση.

Αυτή η στροφή συνέβαλε στον πλουτισμό των εύπορων ιδιοκτητών ακινήτων και στη διεύρυνση των ανισοτήτων, ενώ ταυτόχρονα προκάλεσε μια σειρά δαπανηρών κοινωνικών και οικονομικών συνεπειών. Για παράδειγμα, οι εργοδότες δυσκολεύονται να προσλάβουν προσωπικό σε μεγάλες πόλεις όπου τα ενοίκια είναι απαγορευτικά. Oι νέοι, αδυνατώντας να βρουν στέγη, έχουν μειωμένη γεωγραφική κινητικότητα· και τα ζευγάρια αναβάλλουν την απόφαση να αποκτήσουν παιδιά λόγω έλλειψης χώρου και οικονομικών πόρων.

Πολιτικές συνέπειες

Η οργή και η απογοήτευση που προκαλεί αυτή η κρίση έχουν απτές πολιτικές επιπτώσεις.

Η ευρωπαϊκή στεγαστική κρίση αποτελεί μια δημοκρατική ωρολογιακή βόμβα. «Αποτελεί πλέον τόσο σοβαρή απειλή για την ΕΕ όσο και για τη Ρωσία», προειδοποίησε μάλιστα ο Ζάουμε Κολμπόνι, δήμαρχος της Βαρκελώνης, σε συνέντευξή του στο Living Cities, έναν αμερικανικό μη κερδοσκοπικό οργανισμό που εστιάζει στις αστικές ανισότητες, τον Φεβρουάριο του 2025.

«Διατρέχουμε τον κίνδυνο οι εργαζόμενοι και η μεσαία τάξη να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι οι δημοκρατίες τους είναι ανίκανες να λύσουν το βασικό τους πρόβλημα», τόνισε, επισημαίνοντας ότι σε πολλές χώρες-μέλη η ακροδεξιά ήδη εκμεταλλεύεται αυτή τη δυσαρέσκεια.

Τον Δεκέμβριο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε έναν οδικό χάρτη για την αντιμετώπιση του ζητήματος, με στόχο –μεταξύ άλλων– τη χαλάρωση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να χρηματοδοτούν περισσότερη προσιτή κατοικία, καθώς και την καλύτερη ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων σε διαδικτυακές πλατφόρμες.

MUST READ

Το πρόγραμμα «φωτιά» της Μπάγερ Λεβερκούζεν μέχρι τον Ολυμπιακό και τι γίνεται με τον βασικό της τερματοφύλακα

Ωστόσο, η στεγαστική πολιτική παραμένει αρμοδιότητα των εθνικών κυβερνήσεων και αυτή η πρώτη πρωτοβουλία δεν θα είναι αρκετή για να αναστρέψει την τάση πριν από τις κρίσιμες εκλογές στη Γαλλία: τις δημοτικές εκλογές του Μαρτίου 2026 και τις προεδρικές εκλογές του 2027.