Η ελληνική νεολαία σε κρίση: Αποκαλυπτική έρευνα για τις ηλικίες 17-35 ετών

Οι νέοι στην Ελλάδα δεν μοιάζουν με τον μυθιστορηματικό Πίτερ-Παν, το «αγόρι που δεν μεγάλωνε ποτέ», και χαιρόταν την περιπέτεια, τις σκανδαλιές και την παρέα. Θυμίζουν περισσότερο τον ήρωα στην «Απίστευτη ιστορία του Μπέντζαμιν Μπάτον», που γεννιόταν γερασμένος και κουρασμένος.

«Οι νέοι δεν αισθάνονται παιδιά, αλλά ούτε και ‘ενήλικοι’ με την πλήρη έννοια του όρου. Βρίσκονται στο μεταίχμιο μεταξύ της οικογένειας από την οποία προέρχονται και αυτής την οποία δημιουργούν οι ίδιοι», σημειώνουν οι ερευνητές. Η δυσκολία να διαβούν τα «κατώφλια της ενηλικίωσης», δεν είναι κάτι καινούργιο, ούτε χαρακτηρίζει αποκλειστικά τη νεολαία της Ελλάδας σήμερα. Η ειδοποιός διαφορά είναι ότι αυτές οι διαβάσεις μοιάζουν να έχουν μπλοκάρει, με νέα προβλήματα και άγχη να προστίθενται στα παλιά, δημιουργώντας έναν γόρδιο δεσμό.

Παλιά και νέα προβλήματα

Στο απόγειο της οικονομικής κρίσης κάποια από τα βασικά προβλήματα ήταν η εξαιρετικά υψηλή νεανική ανεργία, οι καταρρακωμένοι μισθοί, η αδυναμία εύρεσης εργασίας στο αντικείμενο των σπουδών. Αυτοί ήταν άλλωστε οι παράγοντες που έσπρωχναν τους νέους πτυχιούχους – και όχι μόνο – σε αναζήτηση καλύτερης μοίρας στο εξωτερικό, στο μαζικό κύμα του brain drain.

Σήμερα, ενώ τα «παλιά» προβλήματα εξακολουθούν να υφίστανται, έστω και αμβλυμμένα, έχει προστεθεί το εκρηκτικό πρόβλημα της έλλειψης προσιτής στέγης και των πανάκριβων ενοικίων, το υψηλό κόστος ζωής και η αίσθηση της κοινωνικής απομόνωσης, που έχει ενταθεί από την πανδημία και μετά.

Σύμφωνα με την ανάλυση της Prorata, η ακούσια παραμονή σε μια υποτιθέμενη μεταβατική φάση που δεν λέει να τελειώσει ονομάζεται στη διεθνή βιβλιογραφία «Blocked Transitions». Οι ερευνητές περιγράφουν τις «μπλοκαρισμένες μεταβάσεις», ως μια κατάσταση «μεταξύ οικογενειακής εξάρτησης και αυτονομίας, παρατεταμένης εφηβείας και ενηλικίωσης και εργασιακών πισωγυρισμάτων».

«Φιλοξενούμενοι» στους γονείς

Με τα λόγια μιας συμμετέχουσας στην έρευνα, η αίσθηση ότι ζεις με ψαλιδισμένα φτερά, ότι έχεις κολλήσει σε μια ρωγμή του χρόνου, όχι επειδή θες να χαρείς τη νιότη, αλλά επειδή δεν μπορείς να ανεξαρτητοποιηθείς, περιγράφεται ως εξής:

«Οι γονείς μου ήταν στην ηλικία μου δεκαετία ‘90 – αρχές 2000, οπότε ήταν προς το τέλος βέβαια, αλλά πολύ καλές εποχές ακόμα. Με τον πρώτο μισθό που είχαν πάρει μπορούσαν να πληρώσουν το ενοίκιο για τρεις μήνες και είχαν χρήματα ακόμα. Στην ηλικία μου η μητέρα μου με είχε 6-7-8 χρονών. Εγώ τι έχω; Τίποτα. Μένω μαζί τους, φιλοξενούμενη. Ας πούμε ότι δουλεύω. Αυτό. Δεν τίθεται λόγος ούτε για να κάνω οικογένεια ούτε για να μετακομίσω μόνη μου».

Με στατιστικούς όρους τα παραπάνω αποτυπώνονται στη δυσκολία των νέων να φύγουν από την οικογενειακή εστία, ακόμα και αν έχουν δουλειά. Mε βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, σχεδόν οι επτά στους δέκα ενήλικες νέους, 18-34 ετών στην Ελλάδα, μένουν με τους γονείς τους ή συνεισφέρουν/ωφελούνται από το οικογενειακό εισόδημα. Στις ηλικίες 20-24 ετών το ποσοστό όσων μένουν με τους γονείς τους είναι πάνω από 81%. Αντίστοιχα, πάνω από το 71% των νέων 25-29 ετών μένουν με τους γονείς τους. Πρόκειται για το τρίτο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, μετά την Κροατία και τη Σλοβακία,  30 ποσοστιαίες μονάδες πάνω τον μέσο όρο της ΕΕ.

Οι νέοι με τα δικά τους λόγια

Όταν ζητείται από τους συμμετέχοντες στην έρευνα να συγκρίνουν τη δική τους γενιά με τη γενιά των γονιών τους, ξεδιπλώνονται σε όλο τους το μεγαλείο οι αντιφάσεις που χαρακτηρίζουν τη σημερινή νεολαία στην Ελλάδα.

Σε υλικό επίπεδο περιγράφεται μια ιστορία «στενέματος» και παρακμής:

• «μία οικογένεια ζούσε με έναν μισθό, τώρα δύο δεν φτάνουν»
• «οι γονείς… μπορούσαν να αγοράσουν σπίτι, αυτοκίνητο… η νέα γενιά δεν βλέπει τίποτα από αυτά»
• «σαν να βρίσκομαι ακόμα στην αρχή της ζωής μου»

Με πολιτιστικούς όρους οι νέοι του σήμερα αφηγούνται  μια ιστορία προόδου και απελευθέρωσης:

• «Κοινωνικά έχουμε κάνει άλματα τώρα, έχουμε προοδεύσει σήμερα»
• «Εκπαιδευτικά ήταν πολύ χειρότερα…έχουμε κάνει πρόοδο»

Ψυχοκοινωνικά,  περιγράφεται μια ιστορία βάρους, πρόωρης ωρίμανσης και καθυστερημένης ενηλικίωσης:

•  «Έχουμε να αντιμετωπίσουμε περισσότερες επιλογές σήμερα, και αυτό μας κάνει πολύ πιο συνειδητοποιημένους από τους γονείς μας όταν ήταν στην ηλικία μας».

Η γενιά των αντιφάσεων

Είναι μια γενιά που έχει τον κόσμο στα ακροδάχτυλά της, μέσω του ίντερνετ και των social media, αλλά και της πιο εύκολης πρόσβασης για σπουδές ή δουλειά στο εξωτερικό. Όταν όμως η γενιά αυτή αποφασίζει να μείνει ή να γυρίσει πίσω στην Ελλάδα, δυσκολεύεται να φύγει από το παιδικό δωμάτιο ή να σταθεί στα πόδια της και να κάνει οικογένεια. Είναι μια γενιά που νιώθει πιο κοντά με τους συνομηλίκους της στο εξωτερικό, από πλευράς πολιτιστικών αναφορών, κοινού κώδικα αλλά και επειδή οι γεωγραφικές αποστάσεις γεφυρώνονται πιο εύκολα ή μηδενίζονται μέσω της ψηφιακής επικοινωνίας. Ταυτόχρονα όμως είναι μια γενιά που μαθαίνει να χαμηλώνει τις προσδοκίες της και να «κονταίνει» τα όνειρά της.

«Η αντίφαση μεταξύ της επιταχυμένης κοινωνικής ωρίμανσης και της φρεναρισμένης κοινωνικής ενηλικίωσης, μεταφράζεται σε διπλή πίεση», σχολιάζει η έρευνα της prorata. Από τη μία οι νέοι γίνονται από νωρίς πιο κυνικοί. Όπως σημειώνεται, από τις αφηγήσεις των συμμετεχόντων «απουσιάζουν οι αναφορές σε αναζητήσεις,  πειραματισμούς, ταξίδια, συλλογή εμπειριών», ό,τι δηλαδή χαρακτηρίζει παραδοσιακά τη νεότητα.

Από την άλλη, «όσο περνούν τα χρόνια, ο φόβος της παραμονής στη νεότητα εντείνεται: η αίσθηση πως ταυτόχρονα μεγαλώνουν αλλά αδυνατούν να αλλάξουν φάση ζωής δημιουργεί αισθήματα κοινωνικής ντροπής, ματαίωσης και μοναξιάς».

Εργασιακή ανασφάλεια – Κοινωνική δυσαρέσκεια

Μεταξύ των νέων έως 34 ετών….

– Το 17% εργάζεται με προσωρινές – ευκαιριακές συμβάσεις ή χωρίς σύμβαση

– Το 29% δηλώνει ότι οι απολαβές του δεν επαρκούν για την κάλυψη βασικών αναγκών

– Το 45% δουλεύει περισσότερες ώρες από τις συμφωνημένες και δεν αμείβεται γι’ αυτές

– Το 92% θεωρεί ότι οι μισθοί στην Ελλάδα είναι χαμηλοί

– Το 71% εκτιμάει ότι ο μισθός θα αυξηθεί ελάχιστα ή καθόλου τα επόμενα 3 χρόνια

– Το 48% δηλώνει δυσαρέσκεια για τον χρόνο εργασίας

(Ευρήματα Ποσοτικής Έρευνας -Prorata, 2024)

– Το 65% δέχεται οικονομική βοήθεια από το οικείο περιβάλλον (γονείς, γιαγιάδες κλπ.)

– Το 44% αισθάνεται λίγο ή καθόλου ευχαριστημένο από τη ζωή του

– Το 31% αισθάνεται αρκετά ή πολύ σίγουρο ότι τα πράγματα στο μέλλον θα πάνε καλά ή πολύ καλά

– Το 57% δυσκολεύεται πολλές ή τις περισσότερες φορές να ανταποκριθεί σε πάγιες οικονομικές υποχρεώσεις

(Ευρήματα Ποσοτικής Έρευνας – Ι.Ν.Πουλαντζάς, 2023)

Κατεβάστε όλη την έρευνα ΕΔΩ

MUST READ

Αποθεωτική υποδοχή για Μεντιλίμπαρ και παίκτες στη Γερμανία (vids)

H έρευνα «Μια Γενιά σε Κρίση» παρουσιάζεται την Παρασκευή, 27 Φεβρουαρίου 2026, στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων, Ακαδημίας 50 – πληροφορίες: EΔΩ