Tι έκανες στην πετρελαϊκή κρίση μπαμπά; Τι μας διδάσκουν τα «δίδυμα» ενεργειακά σοκ των 70s

Λένε ότι η γενιά Z –  μέσες άκρες οι σημερινοί 18ρηδες-27ρηδες –  είναι αυτή που μεγάλωσε από κρίση σε κρίση: Γεννήθηκαν ή πήγαν σχολείο εν μέσω της οικονομικής κρίσης. Τα εφηβικά ή τα πρώιμα νεανικά τους χρόνια σφραγίστηκαν από την κρίση του κορονοϊού.

Ακολούθησε η πληθωριστική κρίση και πριν σταθούν στα πόδια τους βρίσκονται ενώπιον του «μεγαλύτερου ενεργειακού σοκ όλων των εποχών» – όπως προειδοποιεί ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ / ΙΕΑ).

Διαβάστε επίσης: Τα φώτα στραμμένα σε Φάληρο, Πανθεσσαλικό και Φιλαδέλφεια – Θρίλερ για την οκτάδα

Πόσο ακόμα πρέπει να φοβηθεί άραγε αυτή η γενιά που ήδη έχει ζήσει περισσότερες περιόδους έκτακτης ανάγκης παρά «κανονικότητας»;

Το μόνο που μένει είναι να ζήσει από πρώτο χέρι τον επόμενο παγκόσμιο πόλεμο, κάτι απευκταίο μεν, διόλου απίθανο δε και για τους νέους στη χώρα μας. Εξάλλου οι Ευρωπαίοι ηγέτες μας προετοιμάζουν να προϋπαντήσουμε «φέρετρα με τη σημαία πάνω», για να θυμηθούμε την πρόσφατη ρήση του Έλληνα υπουργού Άμυνας.

Πριν όμως φτάσουμε εκεί, ας προετοιμαστούμε για αυτό που είναι ήδη όχι απλώς προ των πυλών, αλλά εντός των τειχών.

Οι ενεργειακοί αναλυτές το λένε και το ξαναλένε μέχρι να το εμπεδώσουμε: Ακόμα και αν ο πόλεμος στο Ιράν τελείωνε αύριο (που δεν προβλέπεται), οι επιπτώσεις του θα διαρκέσουν αρκετούς μήνες ή και περισσότερο.

Πετρελαϊκή κρίση 73-74 – Aμερικανός προστατεύει με το κουμπούρι το ντεπόζιτο στο αμάξι του – πηγή: Wiki commons

Μαθήματα από τα ‘70ς

Η γενιά Ζ έχει ήδη ζήσει μια ενεργειακή κρίση – το 2022. Όμως οι εμπειρογνώμονες μας έχουν πει ότι η σημερινή θα είναι χειρότερη.

Ο εκτελεστικός διευθυντής  του ΔΟΕ Φατίχ Μπιρόλ είπε ότι ο όγκος φυσικού αερίου που έχει διακοπεί από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στο Ιράν είναι διπλάσιος από αυτόν που έχασε η Ευρώπη το 2022, όταν εισέβαλε η Ρωσία στην Ουκρανία. Μάλιστα είπε ότι οι απώλειες στο πετρέλαιο είναι ακόμα μεγαλύτερες από τα σοκ των δεκαετιών του 1970, τα οποία προκάλεσαν παγκόσμια ύφεση και ελλείψεις καυσίμων.

Πρόκειται για τις λεγόμενες «δίδυμες» κρίσεις: Την πετρελαϊκή κρίση του 1973, εν μέσω του Δ΄ Αραβοϊσραηλινού πολέμου του Γιομ Κιπούρ, και την κρίση του  1979, μετά την Ιρανική επανάσταση.

Με αφορμή τη νέα ενεργειακή «κρίση των κρίσεων» –  όπως παρουσιάζεται η σημερινή κατάσταση – μεγάλα διεθνή ΜΜΕ φιλοξενούν ιστορικά αφιερώματα στις κρίσεις των ‘70ς, επιχειρώντας συγκρίσεις. Θα είναι χειρότερα; Θα είναι καλύτερα; Θα είναι διαφορετικά;  Οι απόψεις ποικίλλουν. Ο πρόεδρος του ΔΟΕ προβλέπει ότι και η τωρινή κρίση θα πυροδοτήσει ένα κύμα αλλαγών πολιτικής από τις κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, όπως είχε συμβεί και στα ‘70ς. Μεταξύ άλλων προβλέπει αναζωπύρωση της στροφής στις ΑΠΕ, ώθηση στην πυρηνική ενέργεια, στα ηλεκτρικά οχήματα αλλά και χρήση περισσότερου άνθρακα αντί για φυσικό αέριο.

Αμερικάνικα δελτία βενζίνης – τυπώθηκαν tο 1974 αλλά δεν χρησιμοποιήθηκαν – πηγή: Library of Congress

 Η πετρελαϊκή κρίση του 1973

Στις 6 Οκτωβρίου του 1973, ανήμερα της εβραϊκής γιορτής του Γιομ Κιπούρ, της «Ημέρας της Εξιλέωσης», η Συρία και η Αίγυπτος εξαπέλυσαν συντονισμένη επίθεση στο Ισραήλ,  για να ανακτήσουν τα κατεχόμενα εδάφη από τον Πόλεμο των Έξι Ημερών του 1967.

Εν μέσω του πολέμου, οι πετρελαιοπαραγωγοί χώρες της Μέσης Ανατολής (ΟPAEC) κήρυξαν εμπάργκο πετρελαίου στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες που υποστήριξαν το Ισραήλ (Καναδάς, Ιαπωνία, Ολλανδία, Βρεταν).

Οι τιμές του πετρελαίου και της βενζίνης εκτοξεύθηκαν στα ύψη, με αύξηση σχεδόν 300% σε έξι μήνες. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον έλαβε έκτακτα μέτρα για τον περιορισμό της κατανάλωσης. Τα βενζινάδικα επέβαλαν περιορισμούς στις προμήθειες, με αποτέλεσμα να σχηματιστούν μεγάλες ουρές, να ακουστούν καταγγελίες για υπερβολική αύξηση των τιμών και να δημιουργηθούν καταστάσεις που χαρακτηρίστηκαν «χαοτικές».

Κυριακές χωρίς αυτοκίνητο και ξενύχτι με κεριά

Στην Ευρώπη, ορισμένες χώρες, όπως η Ολλανδία και η Γερμανία, εισήγαγαν τις «Κυριακές χωρίς αυτοκίνητο», ενθαρρύνοντας τη χρήση ποδηλάτου. Η Ιαπωνία, κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Για την Ευρώπη, μολονότι το εμπάργκο δεν ήταν ομοιόμορφο, υπήρξε έντονο πλήγμα, ιδίως στην αυτοκινητοβιομηχανία. Η ακρίβεια στα καύσιμα πυροδότησε τη  στροφή στα μικρότερα λιγότερο ενεργοβόρα μοντέλα.

Σε ιστορικό αφιέρωμα του Βήματος, διαβάζουμε ότι η κυβέρνηση της χούντας στην Ελλάδα, εφάρμοσε μέτρα για τη μείωση της κατανάλωσης πετρελαίου, υποχρεώνοντας μεταξύ άλλων τα ξενυχτάδικα να κλείνουν νωρίτερα, στις 2.00 αντί για τις 5.00 τα χαράματα. Κάποι αντιστάθηκαν, άλλοι συνέχιζαν το ξενύχτι με κεριά. Πάντως για τη συλλογική μνήμη το φθινόπωρο ’73 σημαδεύτηκε από την εξέγερση του Πολυτεχνείου και όχι από την αντίσταση των ξενυχτάδικων.

Συγκρίσεις του τότε και του τώρα

Μολονότι το εμπάργκο στο πετρέλαιο έληξε τον Μάρτιο του 1974 μετά από διπλωματικές διαπραγματεύσεις, η οικονομική ζημιά — αυξανόμενη ανεργία, ταχύτερος πληθωρισμός και ύφεση — διήρκεσε για χρόνια.

Ο πρόεδρος της Rapidan Energy Group Mπομπ Μακ Νάλι, προειδοποιεί ότι η τωρινή κρίση μπορεί να είναι χειρότερη από το 1973. Το εμπάργκο τότε αφορούσε μόνο το 7% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Σήμερα απειλείται σχεδόν το 20% της παγκόσμιας προσφοράς. Η σύγκρουση έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει έναν μακροχρόνιο πληθωριστικό κύκλο, καθώς μετακυλίονται οι αυξανόμενες τιμές για τα πάντα, από το ντίζελ έως τα λιπάσματα.

Ουρά σε βενζινάδικο στις ΗΠΑ – Πετρελαϊκή κρίση 1979 πηγή: Library of Congress

Η πετρελαϊκή κρίση του 1979

Στις αρχές του 1979, η Ιρανική Επανάσταση οδήγησε σε μια άλλη σημαντική πτώση στην παραγωγή αργού πετρελαίου. Οι αντιδράσεις της παγκόσμιας αγοράς οδήγησαν σε διπλασιασμό των τιμών του πετρελαίου σε έναν χρόνο. Η κατάσταση επιδεινώθηκε με τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ που ξεκίνησε το 1980, προκαλώντας οικονομική ύφεση παγκοσμίως. Οι τιμές του πετρελαίου δεν επέστρεψαν στα προ κρίσης επίπεδα μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980.

Στις ΗΠΑ εφαρμόστηκαν περιορισμοί στις τιμές που προκάλεσαν έλλειψη βενζίνης και ουρές στα βενζινάδικα. Τα μέτρα δεν πέτυχαν, και οι τιμές αυξήθηκαν ούτως ή άλλως.

Η κρίση μείωσε τη διεθνή ζήτηση για πετρέλαιο και πολλές κυβερνήσεις στράφηκαν σε άλλες μορφές ενέργειας: φυσικό αέριο, άνθρακα, ακόμα και πυρηνική ενέργεια.

Στην Ελλάδα η κυβέρνηση Καραμανλή εφάρμοσε έκτακτα μέτρα για να αντιμετωπιστεί ο πληθωρισμός, όπως:  προσωρινό πάγωμα τιμών, προσωρινό δελτίο καυσίμων με όριο 100 λίτρα το μήνα ανά ΙΧ. Εκ περιτροπής κυκλοφορία οχημάτων βάσει του τελευταίου αριθμού της πινακίδας, όριο ταχύτητας 90 χλμ. την ώρα στις εθνικές οδούς.  Παρά τα μέτρα αυξήθηκαν και ο πληθωρισμός και η ανεργία.

MUST READ

«Ο Μίλερ-ΜακΙντάιρ είναι ο μεγάλος στόχος του Ολυμπιακού» – Ο ρόλος του ατζέντη του, ο Φαλ και οι λεπτομέρειες του συμβολαίου του

πηγές: Νew York Times, Guardian, Wikipedia, το Βήμα, η Μηχανή του Χρόνου