ΠΟΥ: Η βία κατά των γυναικών, πρόβλημα δημόσιας υγείας πανδημικών διαστάσεων – Το «Νορδικό Παράδοξο»

Σχεδόν μία στις τρεις γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει υποστεί σωματική βία, απειλές ή σεξουαλική βία από την ηλικία των 15 ετών.

«Μια δεκαετία αργότερα, συνεχίζουμε να παρατηρούμε τα ίδια συγκλονιστικά επίπεδα βίας».

Πρόκειται για περίπου 50 εκατομμύρια γυναίκες.

Αυτά είναι τα ευρήματα της τελευταίας έρευνας της ΕΕ σχετικά με τη βία λόγω φύλου, η οποία βασίστηκε σε συνεντεύξεις με περισσότερες από 114.000 γυναίκες.

Αυτό που καθιστά το στοιχείο αυτό ανησυχητικό δεν είναι μόνο η κλίμακα του, αλλά και η επιμονή του, τονίζει το theconversation.com.

Δέκα χρόνια νωρίτερα, η πρώτη έρευνα σε επίπεδο ΕΕ είχε καταγράψει την ίδια τάση.

Η σύγκριση

Όπως ανέφερε ο διευθυντής του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ: «Μια δεκαετία αργότερα, συνεχίζουμε να παρατηρούμε τα ίδια συγκλονιστικά επίπεδα βίας».

Σε ένα πρόσφατο άρθρο στο περιοδικό Nature Communications, ο καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βαλένθια, Ενρίκε Γκραθία εξέτασε κατά πόσον ο Στόχος 5.2 των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών – ο οποίος αποσκοπεί στην εξάλειψη όλων των μορφών βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών έως το 2030 – είναι ρεαλιστικός.

Η δυσάρεστη απάντηση είναι «όχι», όχι μέχρι το 2030 και όχι με τον τρέχοντα ρυθμό.

Ανησυχητικά είναι τα ευρήματα από τη νέα έρευνα για τη βία κατά των γυναικών.

Ένα πρόβλημα που χειροτερεύει

Τα στατιστικά στοιχεία της ΕΕ συνάδουν εντυπωσιακά με τα δεδομένα που παρατηρούμε σε παγκόσμιο επίπεδο, σημειώνει ο Γκραθία.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) περιγράφει τη βία κατά των γυναικών ως πρόβλημα δημόσιας υγείας «πανδημικών διαστάσεων».

Οι πιο πρόσφατες εκτιμήσεις του, που δημοσιεύθηκαν το 2025, υποδεικνύουν ότι το 30,4% των γυναικών παγκοσμίως – περίπου 840 εκατομμύρια γυναίκες – έχουν υποστεί σωματική ή σεξουαλική βία κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Αυτά τα στοιχεία έχουν παραμείνει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητα για περισσότερο από δύο δεκαετίες.

Ο ΠΟΥ χαρακτηρίζει τις πρόσφατες μειώσεις ως ελάχιστες, υπερβολικά αργές και εντελώς ανεπαρκείς.

Ακόμη και αυτό ενδέχεται να υποτιμά την πραγματική έκταση του φαινομένου, καθώς πολλές γυναίκες δεν αποκαλύπτουν περιστατικά βίας στις έρευνες, ενώ ορισμένες μορφές κακοποίησης (ψυχολογική βία, εξαναγκαστικός έλεγχος, οικονομική κακοποίηση, διαδικτυακή παρενόχληση) δεν αποτυπώνονται επαρκώς στις γενικές στατιστικές.

Το «Νορδικό Παράδοξο»

Ίσως το πιο εκπληκτικό εύρημα είναι το πού παρατηρούνται τα υψηλότερα επίπεδα βίας.

Στην έρευνα της ΕΕ του 2024, το σχετικό ποσοστό έφτανε στο 57% στη Φινλανδία, στο 52% στη Σουηδία και στο 47% στη Δανία.

Αυτά τα ποσοστά είναι αρκετά πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ που ανέρχεται στο 30,7%.

Οι χώρες αυτές συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο ανεπτυγμένων στον κόσμο και καταλαμβάνουν σταθερά τις πρώτες θέσεις στις παγκόσμιες κατατάξεις για την ισότητα των φύλων.

Αυτό το φαινόμενο, που συχνά αποκαλείται «Νορδικό Παράδοξο», αμφισβητεί μια ευρέως διαδεδομένη αντίληψη: ότι η οικονομική ανάπτυξη και η ισότητα των φύλων θα οδηγήσουν, από μόνες τους, σε μείωση της βίας, σημειώνει ο Γκραθία.

Αυτές οι εξελίξεις είναι ουσιαστικής σημασίας, αλλά είναι σαφές ότι δεν αρκούν από μόνες τους για την πρόληψη της βίας, τονίζει.

Οι νέες γυναίκες είναι πιο ευάλωτες

Στην ΕΕ, οι γυναίκες ηλικίας 18 έως 29 ετών αναφέρουν ήδη υψηλότερα επίπεδα βίας σε σχέση με τον συνολικό μέσο όρο.

Αυτή η τάση ήταν εμφανής ήδη πριν από μια δεκαετία και δεν έχει βελτιωθεί.

Οι νεότερες γενιές έχουν μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου η δημόσια συζήτηση για την ισότητα των φύλων και οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης είναι πιο έντονες από ό,τι για οποιαδήποτε προηγούμενη γενιά, τονίζει ο Γκραθία.

Αν τα τρέχοντα μέτρα πρόληψης ήταν αποτελεσματικά, θα αναμέναμε να παρατηρήσουμε σαφή μείωση, προσθέτει.

Τα στοιχεία δεν δείχνουν κάτι τέτοιο.

Ταυτόχρονα, η ίδια η βία μεταβάλλεται.

Η ψηφιακή τεχνολογία έχει ανοίξει νέους δρόμους για την παρενόχληση, τον έλεγχο και την ταπείνωση: διαδικτυακή καταδίωξη, απειλές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σεξουαλικό εκβιασμό, μη συναινετική διάδοση προσωπικών εικόνων και σεξουαλικά «deepfakes» που δημιουργούνται με Τεχνητή Νοημοσύνη.

Αν και αυτά τα εργαλεία δεν προκαλούν άμεση, σωματική βία, καθιστούν την κακοποίηση ευκολότερη, τη διαφυγή από αυτήν δυσκολότερη και τη διάδοσή της ταχύτερη.

Η γνώση υπάρχει, αλλά οι αντιδράσεις δεν επαρκούν

Η πραγματικότητα της βίας κατά των γυναικών είναι εξαιρετικά ανησυχητική.

Ωστόσο, το να είμαστε ρεαλιστές δεν σημαίνει ότι πρέπει να υποχωρούμε, επισημαίνει ο Γκραθία.

Αντίθετα, η σταθερή έκταση του προβλήματος απαιτεί μια πολύ πιο φιλόδοξη αντίδραση, υπογραμμίζει.

Τα στοιχεία δεν δείχνουν ότι ο στόχος της εξάλειψης κάθε μορφής βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών έως το 2030 – ο Στόχος 5.2 του ΟΗΕ – έχει αποτύχει, ούτε ότι είναι αδύνατος.

Αυτό που αποκαλύπτουν είναι το τεράστιο χάσμα μεταξύ της φιλοδοξίας του στόχου και της κλίμακας, της έντασης και της συνοχής των τρεχουσών προσπαθειών για την επίτευξή του, σημειώνει ο Γκραθία.

Και διαθέτουμε ήδη τα εργαλεία για να το αντιμετωπίσουμε, συμπληρώνει.

Για το πλαίσιο «RESPECT Women»

Η έρευνα της τελευταίας δεκαετίας έχει εντοπίσει στρατηγικές πρόληψης με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα στη μείωση της βίας.

Το πλαίσιο «RESPECT Women» του ΠΟΥ, το οποίο ενημερώθηκε πρόσφατα με βάση παγκόσμιες συστηματικές ανασκοπήσεις, οργανώνει αυτά τα στοιχεία σε επτά αλληλένδετες στρατηγικές.

Αυτές κυμαίνονται από την ενδυνάμωση των γυναικών και τον μετασχηματισμό επιβλαβών προτύπων με βάση το φύλο έως την ενίσχυση των υπηρεσιών για τις επιζώσες και τη μείωση της φτώχειας.

Το πλαίσιο αξιολογεί τα επιστημονικά στοιχεία ξεχωριστά για τις χώρες με υψηλό εισόδημα και για τις χώρες με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα.

Αυτό το δομικό χαρακτηριστικό είναι από μόνο του ενδεικτικό, καθώς αποκαλύπτει πόσο άνισα έχει εξελιχθεί η έρευνα στον τομέα της πρόληψης στα διάφορα περιβάλλοντα.

Ωστόσο, καμία στρατηγική από μόνη της δεν αρκεί. Η αποτελεσματική πρόληψη προϋποθέτει τον συνδυασμό προσεγγίσεων σε ατομικό, κοινοτικό και κοινωνικό επίπεδο.

Και το απόλυτο κριτήριο αξιολόγησης, όπως τονίζει και το ίδιο το «RESPECT», είναι το κατά πόσον αυτές οι προσπάθειες οδηγούν σε μετρήσιμη μείωση της συχνότητας της βίας σε επίπεδο πληθυσμού.

Με βάση αυτό το κριτήριο, οι τρέχουσες προσπάθειες είναι σαφώς ανεπαρκείς, τονίζει ο Γκραθία.

Το πρόβλημα είναι ότι τα αποδεδειγμένα αποτελεσματικά εργαλεία δεν εφαρμόζονται στην απαιτούμενη κλίμακα ή για το απαιτούμενο χρονικό διάστημα.

Ξεκινούν εκστρατείες, αλλά δεν συνεχίζονται.

Ψηφίζονται νόμοι, αλλά δεν χρηματοδοτούνται επαρκώς ούτε εφαρμόζονται. Το κύριο εμπόδιο δεν είναι η έλλειψη γνώσης.

Είναι το επίμονο χάσμα μεταξύ δεσμεύσεων και πράξεων, καθώς και μεταξύ των διαθέσιμων πόρων, της πολιτικής βούλησης και της λογοδοσίας που απαιτείται για να διασφαλιστεί η αξιοποίησή τους.

Η σταθερή έκταση του προβλήματος της βίας κατά των γυναικών απαιτεί μια πολύ πιο φιλόδοξη αντίδραση, σημειώνει ο καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βαλένθια, Ενρίκε Γκραθία.

Μια κρίση πανδημικών διαστάσεων

Η προθεσμία του 2030 μπορεί να είναι ήδη ανέφικτη, αλλά ο ίδιος ο στόχος δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί, τονίζει ο Γκραθία.

Ένα πρόβλημα που επηρεάζει εκατομμύρια γυναίκες δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως δευτερεύον ζήτημα πολιτικής.

Όταν ο κόσμος αντιμετωπίζει άλλες σοβαρές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας, κινητοποιεί την επιστήμη, τη χρηματοδότηση και τη διεθνή συνεργασία.

Η βία κατά των γυναικών απαιτεί αντίστοιχη φιλοδοξία: μακροπρόθεσμες επενδύσεις, πιο ισχυρά επιστημονικά στοιχεία και λογοδοσία προς το κοινό, προσθέτει.

Αυτό που καταδεικνύει το «Νορδικό Παράδοξο» είναι ότι η βία κατά των γυναικών δεν θα εξαλειφθεί αυτόματα καθώς οι κοινωνίες γίνονται πλουσιότερες ή πιο ισότιμες.

Απαιτούνται σκόπιμες, διαρκείς και μετρήσιμες δράσεις, υποστηριζόμενες από την πολιτική βούληση και τη λογοδοσία που αρμόζουν στην κλίμακα της κρίσης, σημειώνει ο Γκραθία.

MUST READ

Ποιος είναι ο παίκτης-έκπληξη που προτάθηκε στον Ολυμπιακό για τη θέση «4» (vids)

Η υπόσχεση για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών πρέπει να μετατραπεί από φιλοδοξία σε πραγματικότητα, καταλήγει ο ίδιος.