Περισσότερα τροχαία, κανένας γάμος: Γιατί όλοι (εκτός της Τέιλορ Σουίφτ) τρέμουν την Παρασκευή και 13;

«Έχω κάνει μόνο έναν γάμο Παρασκευή και 13 στα 14 χρόνια της καριέρας μου», λέει η Καρολάιν Σμιθ, φωτογράφος και τελετάρχης με έδρα τη Βόρεια Ιρλανδία στον The Guardian. «Πιστεύω ακράδαντα ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι είναι μια ημερομηνία περιτριγυρισμένη από δεισιδαιμονίες. Οι άνθρωποι ίσως φοβούνται ότι αποτελεί κακό οιωνό για τον γάμο τους».

Ο μοναδικός γάμος που έτυχε σε Παρασκευή και 13 για τη Σμιθ, τον Σεπτέμβριο του 2013, ήταν ο πρώτος που φωτογράφησε ποτέ – και εκτόξευσε την καριέρα της. Ωστόσο, για πολλές επιχειρήσεις, η ημερομηνία αυτή δεν θεωρείται καθόλου ευοίωνη.

Από γάμους και πτήσεις, μέχρι συνεντεύξεις για εργασία και προγραμματισμένες χειρουργικές επέμβασεις, πολλοί αποφεύγουν να κλείσουν οτιδήποτε σημαντικό αυτήν την ημέρα, πιστεύοντας ότι φέρνει κακή τύχη.

Σήμερα είναι η τρίτη Παρασκευή και 13 για το 2026 – ο μέγιστος αριθμός φορών που μπορεί να εμφανιστεί αυτή η ημερομηνία σε οποιοδήποτε έτος στο Γρηγοριανό ημερολόγιο, και το μοναδικό τέτοιο έτος αυτής της δεκαετίας. Η τελευταία χρονιά με τρεις Παρασκευές και 13 ήταν το 2015.

Από πού όμως πηγάζει αυτή η δυτική δεισιδαιμονία απέναντι στην ημερομηνία και υπάρχει κάποια απόδειξη ότι πράγματι φέρνει κακοτυχία;

Επιστροφή στο παρελθόν

Οι ρίζες της δεισιδαιμονίας δεν είναι απολύτως ξεκάθαρες. Κάποιοι πιστεύουν ότι ο αριθμός 13 είναι από μόνος του άτυχος, λόγω ενός μείγματος θρησκευτικών, λαογραφικών και πολιτιστικών παραδόσεων.

Στη σκανδιναβική μυθολογία, για παράδειγμα, η τρισκαιδεκαφοβία – ο φόβος ή η αποφυγή του αριθμού 13 – μπορεί να εντοπιστεί στον μύθο του Λόκι, ενός θεού της σκανδαλιάς, ο οποίος εισέβαλε απρόσκλητος σε ένα γλέντι στη Βαλχάλα και ως ο 13ος καλεσμένος ολοφόνησε τον δημοφιλή υπηρέτη του οικοδεσπότη, τον Φιμαφένγκ.

Στη χριστιανική παράδοση, υπάρχει επίσης η αντίληψη ότι ο Ιούδας, ο μαθητής που πρόδωσε τον Ιησού, ήταν ο 13ος που κάθισε στο τραπέζι στον Μυστικό Δείπνο, με τη σταύρωση του Ιησού να ακολουθεί την επόμενη μέρα -η οποία μάλιστα πιστεύεται ότι έλαβε χώρα ημέρα Παρασκευή.

Άλλοι αποδίδουν την υποτιθέμενη κακοτυχία της Παρασκευής και 13 στους Ναΐτες Ιππότες, εκατοντάδες εκ των οποίων συνελήφθησαν για αίρεση την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307.

Οι δεισιδαιμονίες γύρω από την ημερομηνία φαίνεται ότι έγιναν ιδιαίτερα διαδεδομένες στη Γαλλία του 19ου αιώνα: το 1834, το λογοτεχνικό περιοδικό Revue de Paris δημοσίευσε ένα κείμενο που αναφερόταν σε έναν Σικελό κόμη ο οποίος σκότωσε την κόρη του μια Παρασκευή και 13.

Το άρθρο ανέφερε χαρακτηριστικά: «Είναι πάντα οι Παρασκευές και ο αριθμός 13 που φέρνουν κακοτυχία!».

Την ίδια χρονιά, το γαλλικό θεατρικό έργο Les Finesses des Gribouilles των Εντμόν Ροσφόρ και Φιλίπ Φρανσουά Πινέλ Ντυμανουάρ περιελάμβανε τη ατάκα: «Γεννήθηκα μια Παρασκευή, 13 Δεκεμβρίου 1813, από όπου πηγάζουν όλες οι συμφορές μου».

Πιο πρόσφατα, υπήρξε η Μαύρη Παρασκευή – ένα κραχ του χρηματιστηρίου που σημειώθηκε την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1989 και μερικές φορές αποκαλείται «το μίνι κραχ της Παρασκευής και 13».

Επίσης, η Παρασκευή και 13 έχει συνδεθεί ευρέως με την αμερικανική σειρά ταινιών τρόμου με πρωταγωνιστή τον φανταστικό κατά συρροή δολοφόνο Τζέισον Βόρχις.

«Δεν νομίζω ότι η Παρασκευή και 13 είναι η μεγαλύτερη δεισιδαιμονία, αλλά εξακολουθεί να είναι σίγουρα διαδεδομένη και να αντανακλάται στον εμπορικό κόσμο», λέει ο Στιούαρτ Βάις, ψυχολόγος και συγγραφέας του βιβλίου Superstition: A Very Short Introduction.

«Πολλοί αερολιμένες παραλείπουν την πύλη 13 – δεν θέλουν οι άνθρωποι να κάθονται στην πύλη 13 περιμένοντας να επιβιβαστούν στο αεροσκάφος τους. Στις ΗΠΑ, σχεδόν το 80% των κτιρίων που θα μπορούσαν να έχουν 13ο όροφο δεν διαθέτουν. Αυτός μπορεί πράγματι να είναι ένας από τους λόγους που η δεισιδαιμονία συνεχίζει να υπάρχει», προσθέτει. «Οι άνθρωποι δεν αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν τον φόβο τους και έτσι να τον ξεπεράσουν».

Η βιομηχανία των γάμων φαίνεται να επηρεάζεται ιδιαίτερα από αυτή τη νευρικότητα. Μια έρευνα του 2015 έδειξε ότι σχεδόν το ένα τρίτο (31%) των ερωτηθέντων θα απέφευγε να παντρευτεί μια Παρασκευή και 13, μειώνοντας τις κρατήσεις σε χώρους εκδηλώσεων, ανθοπωλεία και φωτογράφους, μεταξύ άλλων.

«Δεν έχουμε κλείσει απολύτως κανέναν γάμο για Παρασκευή και 13 ούτε φέτος, ούτε του χρόνου, ούτε το 2028 ή το 2029!», λέει η Σκάι Μαγκουάιρ, συντονίστρια γάμων και εκδηλώσεων στο ξενοδοχείο Burnham Beeches στο Μπάκιγχαμσιρ. «Θυμάμαι ένα ζευγάρι νωρίτερα φέτος που ήθελε να παντρευτεί μια Παρασκευή του Αυγούστου η οποία έπεφτε την ίδια εβδομάδα με την επέτειό τους… Ωστόσο, συνέπεσε να είναι η 13η, οπότε τελικά έκλεισαν για τη 14η».

Ακόμη και οι επιχειρήσεις που φτιάχνουν γαμήλιες τούρτες σημειώνουν ανάλογη διστακτικότητα. «Μετά από μήνες ή ακόμη και χρόνια προετοιμασίας, είναι εύλογο ακόμη και όσοι δεν είναι συνήθως δεισιδαιμόνιοι να το ξανασκεφτούν πριν προκαλέσουν τη μοίρα, είτε πρόκειται για απροσδόκητη βροχή είτε για τη φρικτή σκέψη να πέσει κάτω η γαμήλια τούρτα!», αναφέρει η Τάρα Κάνινγχαμ, διευθύντρια μάρκετινγκ στην αλυσίδα αρτοποιείων Cake Box.

Και όταν έρχεται η Παρασκευή και 13, υπάρχει μάλιστα μια αλλαγή, όπως λέει, «στον τρόπο που οι πελάτες επιλέγουν να ψωνίσουν, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για γαμήλιες τούρτες. Ορισμένα ζευγάρια προτιμούν την ευκολία της ηλεκτρονικής παραγγελίας αντί να βγουν έξω μια δήθεν άτυχη ημέρα».

Νέα έρευνα από την ανεξάρτητη εταιρεία αγοράς οικιστικών ακινήτων Homebuyer.Agency διαπίστωσε επίσης ότι τα σπίτια των οποίων οι αγοραπωλησίες ολοκληρώνονται την Παρασκευή και 13 πετυχαίνουν σταθερά χαμηλότερη τιμή από τον μέσο όρο της τιμής πώλησης -όπως συμβαίνει και με τα ακίνητα στον αριθμό 13.

Μέχρι στιγμής το 2026, τα ακίνητα των οποίων οι συναλλαγές ολοκληρώθηκαν την Παρασκευή και 13 πωλήθηκαν σε διάμεση τιμή 275.000 λιρών – ποσοστό χαμηλότερο κατά 5,2% σε σχέση με την ευρύτερη ετήσια διάμεση τιμή των 290.000 λιρών.

Τι κάνει κατά τα άλλα λογικούς ανθρώπους να δίνουν σημασία σε τέτοιες ανησυχίες όταν πρόκειται για οποιοδήποτε είδος «μεγάλης ημέρας»;

Η ψυχολογία πίσω από το φόβο

«Οι δεισιδαιμονίες μπορεί να βοηθούν στη μείωση του άγχους», δηλώνει ο Ίγκορ Ραντούν, ερευνητής στο τμήμα ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Ελσίνκι.

«Έχουμε εξελιχθεί ώστε να αναζητούμε μοτίβα και αιτίες, και μερικές φορές, ίσως πολύ συχνά, αντιλαμβανόμαστε συνδέσεις που δεν υφίστανται πραγματικά. Όταν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι τα γεγονότα είναι πέρα από τον έλεγχό τους, οι τελετουργίες μπορούν να προσφέρουν παρηγοριά και μια αίσθηση προβλεψιμότητας. Η προκατάληψη επιβεβαίωσης ενισχύει στη συνέχεια αυτές τις πεποιθήσεις, επειδή τείνουμε να θυμόμαστε τις περιπτώσεις που μια δεισιδαιμονία φαίνεται να «πιάνει» και να ξεχνάμε τις πολλές φορές που δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο» προσθέτει.

Για ορισμένους, ο φόβος της Παρασκευής και 13 μετατρέπεται σε φοβία, γνωστή ως παρασκευηδεκατριαφοβία -στα αγγλικά Paraskavedekatriaphobia. Αυτό τείνει επίσης να είναι μια επίκτητη συμπεριφορά, σύμφωνα με τον Βάις: «Κανείς δεν γεννιέται πιστεύοντας σε δεισιδαιμονίες, τις μαθαίνει. Οι περισσότεροι άνθρωποι που είναι προληπτικοί ως ενήλικες μεγάλωσαν σε μια οικογένεια όπου αυτό αποτελούσε μέρος της παράδοσης».

Δεν είναι όμως όλα τα νέα αρνητικά. Για όσους δεν πτοούνται από το να έχουν μια «άτυχη» ημερομηνία στην κάρτα επιβίβασσής τους, το να πετάξουν μια Παρασκευή και 13 μπορεί να σημαίνει φθηνότερο αεροπορικό εισιτήριο.

Οι τιμές των πτήσεων βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στη ζήτηση, οπότε με λιγότερους ανθρώπους πρόθυμους να ταξιδέψουν αεροπορικώς, το κόστος τείνει να πέφτει.

«Πέρυσι, οι πτήσεις που αναχωρούσαν την Παρασκευή 13 Ιουνίου ήταν κατά μέσο όρο 16% φθηνότερες σε σύγκριση με τον υπόλοιπο Ιούνιο», αναφέρει η Ρέιτσελ Μάμφορντ, ειδικός σε θέματα ταξιδιών για την ιστοσελίδα σύγκρισης πτήσεων Kayak. Οι πελάτες επωφελήθηκαν, όπως λέει, από «εξοικονόμηση περίπου 66 λιρών, οπότε οι λιγότερο δεισιδαιμόνιοι Βρετανοί μπορεί να εξασφάλισαν μια καλύτερη συμφωνία».

«Αυτό είναι το θέμα με τις πτήσεις· δεν έχουμε εμείς τον έλεγχο», επισημαίνει ο Βάις. «Η εφαρμογή μιας δεισιδαιμονίας δίνει στους ανθρώπους την ψευδαίσθηση του ελέγχου. Υπάρχει ένα είδος διπλής συνείδησης, από τη μία έχουμε το μυαλό που υπολογίζει και σκέφτεται ορθολογιστικά, και μετά υπάρχει η διαίσθηση που δρα γρήγορα και μερικές φορές συναισθηματικά. Τα δύο αυτά στοιχεία μπορεί να βρίσκονται σε σύγκρουση μεταξύ τους – λες στον εαυτό σου: «Ξέρω ότι αυτό είναι βλακεία, αλλά θα νιώσω απλώς καλύτερα αν το κάνω». Αυτή είναι μια πολύ κοινή ομολογία που κάνουν οι άνθρωποι».

Υπάρχει όμως περίπτωση να ισχύει η ιδέα ότι το ταξίδι την Παρασκευή και 13 έχει αυξημένους κινδύνους;

Σύμφωνα με ανάλυση του 2013 από το Δίκτυο Ασφάλειας Αεροπορίας (Aviation Safety Network), ο μέσος αριθμός θανατηφόρων ατυχημάτων την Παρασκευή και 13 ήταν 0,067 σε σύγκριση με 0,091 οποιαδήποτε άλλη ημερομηνία – πράγμα που σημαίνει ότι, στατιστικά, είναι ελάχιστα πιο ασφαλής.

Ωστόσο, το 2014, η εταιρεία Aviva εξέτασε δεδομένα μιας δεκαετίας και διαπίστωσε ότι οι αξιώσεις αποζημίωσης για τροχαία ατυχήματα αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 13% την Παρασκευή και 13, σε σύγκριση με άλλες ημέρες του ίδιου μήνα.

Σύμφωνα με ακαδημαϊκές μελέτες, πάντως, τα αποτελέσματα διίστανται.

«Η πεποίθηση στην κακοτυχία μπορεί από μόνη της να γεννήσει άγχος, ακόμη και πίσω από το τιμόνι», εξηγεί ο Ραντούν. «Ένας οδηγός που αγχώνεται για την οδήγηση την Παρασκευή και 13 μπορεί να αντιμετωπίσει μεγαλύτερη δυσκολία συγκέντρωσης στην κυκλοφορία από ό,τι συνήθως εκείνη την ημέρα. H έρευνα σχετικά με τη σχέση μεταξύ άγχους και εμπλοκής σε τροχαία ατυχήματα παρέχει μόνο μικρές έως μέτριες και ασυνεπείς ενδείξεις αυξημένου κινδύνου».

«Το 13 είναι τύχη»

Η Παρασκευή και 13 δεν θεωρείται παντού μια γρουσούζικη ημερομηνία. Στην Ισπανία και την Ελλάδα, η Τρίτη και 13 φέρνει παρόμοιες δεισιδαιμονίες, ενώ στην Ιταλία η Παρασκευή 17 είναι αυτή που προκαλεί ανησυχία στους ανθρώπους -λόγω του γεγονότος ότι τα γράμματα στον ρωμαϊκό αριθμό για το 17 – XVII – μπορούν να αναδιαταχθούν για να σχηματίσουν τη λατινική λέξη vixi, που σημαίνει «η ζωή μου τελείωσε».

Στην Ιαπωνία και την Κίνα, η κατάσταση είναι πιο συγκεκριμένη: η 4η Απριλίου, ή η τέταρτη ημέρα του τέταρτου μήνα, θεωρείται άτυχη επειδή η λέξη για τον αριθμό τέσσερα ακούγεται παρόμοια με τις ιαπωνικές και κινεζικές λέξεις για τον «θάνατο». Mάλιστα πολλά ξενοδοχεία σε αυτές τις χώρες δεν διαθέτουν τέταρτο όροφο.

Φυσικά, ορισμένοι έχουν διαπιστώσει ότι η Παρασκευή και 13 είναι ένας ιδιαίτερα καλός οιωνός. Η ποπ σταρ Τέιλορ Σουίφτ αναφέρει το γεγονός ότι γιόρτασε τα 13α γενέθλιά της μια Παρασκευή και 13 ως έναν από τους λόγους για την ιδιαίτερη σχέση της με τον αριθμό 13.

«Το πρώτο μου άλμπουμ έγινε χρυσό σε 13 εβδομάδες· το πρώτο μου νούμερο 1 τραγούδι είχε εισαγωγή 13 δευτερολέπτων… Κάθε φορά που κερδίζω ένα βραβείο, κάθομαι είτε στη 13η θέση, είτε στη 13η σειρά, είτε στο 13ο τμήμα ή στη σειρά M, η οποία είναι το 13ο γράμμα», δήλωσε στον Τζέι Λένο το 2009.

MUST READ

Χωρίς Ντόρσεϊ ο Ολυμπιακός κόντρα σε Άρη και Μακάμπι

Για τη Σμιθ, τη φωτογράφο γάμων, έχει επίσης εξελιχθεί σε έναν κάπως «τυχερό» αριθμό: το 2005, η μικρότερη κόρη της γεννήθηκε στις 13:13 και έκτοτε έχει προσαρμόσει την πινακίδα κυκλοφορίας του αυτοκινήτου της ώστε να περιλαμβάνει επίσης τον αριθμό 13.