
Η ιστορική τριμερής συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Σι στην Κίνα ίσως σηματοδοτεί την αρχή του τέλους του «Δόγματος Γούλφοβιτς», που καθόρισε τη μεταψυχροπολεμική στρατηγική των ΗΠΑ. Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά, η Ουάσιγκτον βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν κόσμο που δεν μπορεί πλέον να ελέγχει μόνη της.
«Πραγματικά γράφουμε ιστορία», δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κατά την έναρξη της τριμερούς συνάντησης στην Κίνα με Σι και Πούτιν. «Οι τρεις μας έχουμε πολλά να συζητήσουμε. Ποτέ δεν επιτεύχθηκε ειρήνη με την απόρριψη ευκαιριών για διάλογο». Ίσως έχει δίκιο. Ωστόσο, κατά κάποιον τρόπο παραδέχτηκε τη σοβαρή αμφισβήτηση ενός δόγματος δεκαετιών που στιγμάτισε τη χώρα του.
Σύμφωνα με αναλυτές, οι τριμερείς συνομιλίες είναι απίθανο να οδηγήσουν σε σημαντικές συμφωνίες, λόγω των βαθιών διαφορών σχετικά με την Ουκρανία, το Ιράν, τα πυρηνικά όπλα και το εμπόριο.
Ωστόσο, η τριμερής, στην πραγματικότητα, ίσως εγκαινιάζει τον ενταφιασμό του περίφημου «Δόγματος Γούλφοβιτς» του 1992, το οποίο άτυπα οδήγησε την αμερικανική εξωτερική πολιτική για 34 χρόνια.
Ονομάστηκε «Δόγμα Γούλφοβιτς» επειδή ο Πολ Γούλφοβιτς ήταν ο ανώτατος αξιωματούχος του Πενταγώνου που είχε την πολιτική εποπτεία της σύνταξής του. Το 1992, υπηρετούσε ως υφυπουργός Άμυνας των ΗΠΑ για θέματα πολιτικής (Under Secretary of Defense for Policy), υπό τον υπουργό Άμυνας Ντικ Τσέινι, στην κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους του πρεσβύτερου. Το έγγραφο αυτό επηρέασε βαθιά και το «Δόγμα Μπους» που οδήγησε σε χαμένους πολέμους, Αφγανιστάν και Ιράκ. Κοντολογίς, ο Γούλφοβιτς υπήρξε ένας από τους βασικούς εκφραστές της αντίληψης ότι οι ΗΠΑ έπρεπε να μη φείδονται της στρατιωτικής βίας ώστε να διαμορφώσουν τη διεθνή τάξη.
«Νομίζω ότι η ιστορία του δόγματος Μπους ανάγεται πράγματι σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Πρόκειται για τον Πολ Γούλφοβιτς… ένα δόγμα αμερικανικής ηγεμονίας· ένα δόγμα σύμφωνα με το οποίο οι ΗΠΑ θα επιδίωκαν να διατηρήσουν τη θέση στην οποία βρέθηκαν μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, όταν δεν υπήρχαν εμφανείς ή πιθανοί ανταγωνιστές ικανοί να αμφισβητήσουν την ισχύ τους» θα σημείωνε ο Αμερικανός ιστορικός του Ψυχρού Πολέμου, πολιτικός επιστήμονας Τζον Λιούις Γκάντις.
Συγκεκριμένα, το Δόγμα Γούλφοβιτς εκείνο συντάχτηκε στο απόγειο της αμερικανικής μονοπολικής ισχύος, θέτοντας ως στόχο του Πενταγώνου την αποτροπή της εμφάνισης ενός νέου παγκόσμιου ανταγωνιστή. «Ο πρώτος μας στόχος είναι να αποτρέψουμε την επανεμφάνιση ενός νέου ανταγωνιστή, είτε στην επικράτεια της πρώην ΕΣΣΔ είτε αλλού, που θα μπορούσε να αποτελέσει απειλή της τάξης εκείνης που αποτελούσε παλαιότερα η Σοβιετική Ένωση» ανέφερε.

O περίφημο, απόρρητο κάποτε, έγγραφο με το «Δόγμα Γούλφοβιτς», 1992.
Ωστόσο, μια τριμερής συνεννόηση με τη Ρωσία και την Κίνα, 34 χρόνια αργότερα δείχνει ότι η Ουάσιγκτον αναγνωρίζει την ισχύ των δύο αυτών δυνάμεων, καθώς και την ανάγκη για διαπραγμάτευση μαζί τους.
Σε άλλο σημείο: «Η στρατηγική μας πρέπει τώρα να επικεντρωθεί στην αποτροπή της ανάδυσης οποιουδήποτε δυνητικού μελλοντικού παγκόσμιου ανταγωνιστή».
Το έγγραφο εξηγεί ότι οι ΗΠΑ πρέπει να εμποδίσουν μια εχθρική δύναμη να κυριαρχήσει σε περιοχή με επαρκείς πόρους ώστε να αποκτήσει παγκόσμια ισχύ. Αναφέρει ρητά τη Δυτική Ευρώπη, την Ανατολική Ασία, την πρώην ΕΣΣΔ και τη Νοτιοδυτική Ασία. Δηλαδή, Κίνα και Ρωσία.
Σήμερα όμως η Κίνα αποτελεί ήδη μεγάλη οικονομική και στρατιωτική δύναμη στην Ανατολική Ασία, ενώ η Ρωσία παραμένει ισχυρός στρατιωτικός παράγοντας στην πρώην σοβιετική επικράτεια.
Επιπλέον, το έγγραφο του Γούλφοβιτς τόνιζε ότι η ηγεσία των ΗΠΑ στις παγκόσμιες υποθέσεις θα παραμείνει σταθερός παράγοντας. «Προς υποστήριξη αυτής της ηγεσίας, θα εφαρμόσουμε αμυντικές πολιτικές και προγράμματα σχεδιασμένα να προωθήσουν βασικούς στόχους πολιτικής εθνικής ασφάλειας».
Ωστόσο, ενώ το 1992 η αμερικανική πρωτοκαθεδρία αντιμετωπιζόταν ως θεμέλιο της μεταψυχροπολεμικής διεθνούς τάξης, η ιδέα μιας «συνεννόησης μεγάλων δυνάμεων», στην οποία οι ΗΠΑ θα συνδιαχειρίζονται τις διεθνείς κρίσεις με Κίνα και Ρωσία, θέτει υπό δοκιμασία αυτή τη λογική.
Εάν οι ΗΠΑ είχαν σήμερα την ισχύ του 1992, είναι απίθανο μια προσωπικότητα σαν τον Ντόναλντ Τραμπ να δήλωσε τα ίδια με αυτά που είπε παραπάνω. Τόσο στην Ουκρανία, όσο και στη Μέση Ανατολή, αποδείχτηκε ότι οι ΗΠΑ αδυνατούν να επιβληθούν, λόγω του ρωσικού και κινεζικού παράγοντα. Οι Ρώσοι έχουν ήδη καταλάβει το 20% των εδαφών της Ουκρανίας, και δεν πρόκειται να το εγκαταλείψουν και οι Κινέζοι παρέχουν στο Ιράν βοήθεια, οικονομική και ίσως και στρατιωτική.
Καλό νέο
Η ακύρωση ενός δόγματος που έφερε μόνο πολέμους και δεινά, ωστόσο, είναι μάλλον καλά νέα. «Εάν ο απώτερος στόχος είναι η ειρήνη και η δυνατότητα οποιασδήποτε συνεργασίας για την αντιμετώπιση διακρατικών απειλών, όπως η κλιματική αλλαγή, η ανεξέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη και η τρομοκρατία, η προσπάθεια πρέπει να ξεκινήσει από την καλλιέργεια σχετικά σταθερών σχέσεων μεταξύ των τριών ισχυρότερων στρατιωτικά κρατών του κόσμου» σημειώνει σε ανάλυσή του ο Ανατολ Λίβεν, Βρετανός αναλυτής διεθνών σχέσεων Ανατόλ Λίβεν, διευθυντής του Προγράμματος Ευρασίας στο αμερικανικό Quincy Institute και πρώην καθηγητής του Πανεπιστημίου Τζορτζτάουν.
Όσον αφορά την ανάδειξη της Κίνας ως μεγάλης δύναμης, ο Λίβεν εξηγεί στην ανάλυσή του στο Responsible Statecraft πως δεν είναι δυνατόν να θεωρείται «επαίσχυντη» και «περιττή παραχώρηση» προς το Πεκίνο η αναγνώρισή του ως ισότιμο συνομιλητή, από τη στιγμή που πράγματι η Κίνα είναι ισχυρή.
«Το κοινό μυστικό είναι ότι οι ΗΠΑ έχουν πράγματι μεγάλη ανάγκη τη βοήθεια της Κίνας για να απεμπλακούν οι ίδιες και ο υπόλοιπος κόσμος από τον πόλεμο με το Ιράν, ο οποίος έχει μετατραπεί σε ένα ατέρμονο τέλμα» σημειώνει ο Λίβεν.
Η Κίνα, ως η άλλη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου και ο μεγαλύτερος καταναλωτής ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο, έχει απολύτως θεμιτό συμφέρον και ρόλο στην προσπάθεια τερματισμού αυτού του πολέμου. Και η Ρωσία, αξίζει να υπενθυμίσουμε, διαδραμάτισε επίσης καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη της πυρηνικής συμφωνίας Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (ΚΟΣΔ) με το Ιράν επί Ομπάμα — εκείνης που ο Τραμπ ακύρωσε με τόσο καταστροφικό τρόπο.
Η τριμερής στη Σενζέν δεν ήταν μια νέα «Γιάλτα». Η ιστορική της σημασία μπορεί να μην είναι θεαματική, είναι όμως βαθιά: αποτυπώνει τη μεταβολή των διεθνών ισορροπιών και τη συνακόλουθη αμφισβήτηση της μονοπολικής στρατηγικής της Ουάσιγκτον, όπως αυτή διαμορφώθηκε από τη δεκαετία του 1990.



















