Φέρνει κρίση στις σχέσεις Αθήνας – Ριάντ η Συμφωνία της Μέκκας; Τι θα γίνει με τους Patriot

Η Μέση Ανατολή αλλάζει με τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις στην περιοχή να χαρακτηρίζονται από τους διπλωμάτες τεκτονικές. Οι παίκτες αναδιοργανώνονται και αναζητούν τη θέση τους στη γεωπολιτική σκακιέρα, με τη Συμφωνία της Μέκκας, η οποία υπεγράφη από την Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και την Τουρκία να έχει το δικό της ρόλο σε αυτό το χάρτη συμμαχιών της νέας Μέσης Ανατολής.

Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν συμφώνησαν ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Μία ρήτρα συλλογικής άμυνας, ιδιαίτερα φιλόδοξη, όπως επισημαίνουν αναλυτές, ενώ παράλληλα προβλέπεται ευρύτερη ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των τριών κρατών.

Το «Ισλαμικό ΝΑΤΟ»

Τα διεθνή ΜΜΕ όταν άρχισε να παίρνει διαστάσεις το εν λόγω θέμα, στις αρχές του 2026, σημείωναν ότι αυτό θα μπορούσε να συνδυάσει την πυρηνική ενέργεια του Πακιστάν με την οικονομική δύναμη της Σαουδικής Αραβίας και την στρατιωτική ισχύ της Τουρκίας, επηρεάζοντας σαφώς την ιδεολογική επιρροή.

Σύμφωνα με όσα έγραφε στους Times of Israel, ο πολιτικός αναλυτής, συγγραφέας και γεωπολιτικός σύμβουλος, Σέρτζιο Ρεστέλι, τον περασμένο Ιανουάριο, «αυτές οι δυνατότητες θα δημιουργούσαν έναν διαπεριφερειακό άξονα ασφάλειας που εκτείνεται από την ανατολική Μεσόγειο μέσω της Ερυθράς Θάλασσας έως τον Ινδικό Ωκεανό. Αυτή η γεωγραφική συνέχεια είναι άνευ προηγουμένου μεταξύ των δυνάμεων με μουσουλμανική πλειοψηφία και αναπόφευκτα θα αμφισβητούσε την τρέχουσα ισορροπία που διατηρείται μέσω των συμμαχιών των ΗΠΑ και της άτυπης περιφερειακής αποτροπής».

Αντίστοιχα την ίδια περίοδο ο Sami Hamdi, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας διαχείρισης κινδύνων και πληροφοριών The International Interest, με έδρα το Λονδίνο, όπως ανέφερε τότε η DW, σημείωνε ότι η υποκείμενη δυναμική της τελευταίας προσπάθειας της Σαουδικής Αραβίας για αμυντικές συμφωνίες έχει περισσότερο να κάνει με την υποχωρούσα ομπρέλα ασφαλείας των ΗΠΑ, καθώς αυξάνεται η εκτίμηση ότι οι χώρες του Κόλπου δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στις ΗΠΑ για την υπεράσπιση της ασφάλειας τους.

Η Συμφωνία της Μέκκας

Σχολιάζοντας την υπογραφή της Συμφωνίας της Μέκκας, ο Αθανάσιος Πλατιάς, ομότιμος καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και Πρόεδρος του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων, ωστόσο σημειώνει ότι δεν πρόκειται για ένα νέο ΝΑΤΟ.

Και αυτό γιατί όπως διευκρινίζει «τα τρία κράτη δεν έχουν τον ίδιο κύριο αντίπαλο. Η Σαουδική Αραβία φοβάται πρωτίστως το Ιράν – και τους δορυφόρους του Χούθι. Για την Τουρκία, ο σημαντικότερος περιφερειακός ανταγωνιστής είναι το Ισραήλ. Για το Πακιστάν, ο υπαρξιακός αντίπαλος παραμένει η Ινδία. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τουρκικές δυνάμεις να πολεμούν το Ιράν για χάρη της Σαουδικής Αραβίας, σαουδαραβικές δυνάμεις να εμπλέκονται στο Κασμίρ ή το Ριάντ να συμμετέχει σε μια ενδεχόμενη τουρκοϊσραηλινή σύγκρουση».

Ωστόσο η συμμαχία αυτή δεν στερείται στρατηγικής λογικής με δεδομένο ότι οι δυνατότητες των τριών χωρών είναι συμπληρωματικές.

Η Σαουδική Αραβία προσφέρει οικονομική ισχύ και πολιτική επιρροή στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο. Η Τουρκία διαθέτει στρατιωτική ισχύ, αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και διευρυνόμενη γεωπολιτική παρουσία. Το Πακιστάν διαθέτει εμπειροπόλεμες ένοπλες δυνάμεις και, κυρίως, πυρηνικά όπλα. Κάτι το οποίο σύμφωνα με τον Πλατιά «διευρύνει τις στρατηγικές δυνατότητες και των τριών χωρών της Συμφωνίας της Μέκκας».

Η Συμφωνία της Μέκκας όμως αντικατοπτρίζει και την υποχώρηση της εμπιστοσύνης στις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας, καθώς τα κράτη της περιοχής σαφώς δεν εγκαταλείπουν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ, καθώς η παρουσία τους συνεχίζει να χαρακτηρίζεται αναγκαία, ωστόσο δεν θεωρείται πλέον επαρκής.

Και σε αυτό έρχονται να απαντήσουν τέτοιου είδους συμφωνίες ως συμπληρωματικά δίκτυα ασφαλείας, με τα κράτη της Μέσης Ανατολής να αναζητούν διαφορετικούς εταίρους απέναντι σε διαφορές απειλές.

Η συμφωνία όπως ήταν φυσικό θορύβησε την Ελλάδα πολύ πριν την υπογραφή της.

Η αποστολή των ελληνικών Patriot στη Σαουδική Αραβία

Δεν είναι άλλωστε κρυφό ότι η κυβέρνηση είχε επενδύσει διπλωματικά στη Σαουδική Αραβία ήδη από την κρίση με την Τουρκία την περίοδο του 2020-2023, παίρνοντας και την απόφαση να αποστείλει μία συστοιχία ελληνικών Patriot στη Σαουδική Αραβία ήδη από το 2021. Οι ελληνικοί Patriot βρέθηκαν στη Σαουδική Αραβία στο πλαίσιο της αποστολής της διεθνούς πρωτοβουλίας «Integrated Air Missile Defense (IAMD) Concept» για την υποστήριξη της αεράμυνας της χώρας και έργο την αντιαεροπορική κάλυψη των εγκαταστάσεων της ARAMCO. Η συμφωνία είχε γίνει όταν επικεφαλής του Υπουργείου Εξωτερικών ήταν ο Νίκος Δένδιας.

Ήδη από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ – Ισραήλ εναντίον Ιράν οι ελληνικοί Patriot είχαν άμεση εμπλοκή στην αναχαίτιση ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων και drones, μετρώντας σειρά επιτυχημένων παρεμβάσεων.

Ωστόσο το θέμα της διατήρησης τους στη Σαουδική Αραβία είχε αρχίσει να συζητείται εδώ και καιρό, για αρκετούς λόγους που συνδέονται και με θέματα διαχείρισης, στους οποίους προστέθηκε και η προσέγγιση Ριάντ – Άγκυρας, σε μία περίοδο μάλιστα που η Τουρκία εμφανίζεται διατεθειμένη να ταράξει τα «ήρεμα νερά».

Εσχάτως είδαν το φως της δημοσιότητας και σενάρια που θέλουν την Αθήνα να εξετάζει την επιστροφή των Patriot σε ελληνικό έδαφος ή την μικρή παράταση της παραμονής τους στην Σαουδική Αραβία, με τις πηγές να τα αποδίδουν στις ανάγκες που δημιουργεί η τρέχουσα γεωπολιτική κατάσταση στην περιοχή.

Ο Γεραπετρίτης για το θέμα των Patriot

Ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, δήλωσε στις αρχές της εβδομάδας (ΟΡΕΝ) για το θέμα της ενδεχόμενης επιστροφής των Patriot, πως είναι «αμιγώς επιχειρησιακό, συνδέεται όμως και με τη γεωπολιτική σχέση, την οποία έχουμε με τη Σαουδική Αραβία. Η αλήθεια είναι ότι είναι σημαντικό να βρίσκονται οι πυροβολαρχίες μας και σε πεδία, στα οποία μπορεί να υπάρχει μια ουσιαστική πρακτική επί του πεδίου. Θέλω όμως να σας πω ότι επειδή με τη Σαουδική Αραβία έχουμε αναπτύξει μια στρατηγική συμμαχία, όπως και με τις υπόλοιπες χώρες του Κόλπου, είναι σημαντικό να μπορούμε να αναπτύσσουμε αυτές τις συνέργειες. Από εκεί και πέρα, είναι προφανές ότι αυτή είναι μια δυναμική διαδικασία, αξιολογείται από το ΓΕΕΘΑ, υπάρχει παράμετρος της πρωταρχικής εσωτερικής ασφάλειας».

Υποστήριξε δε απαντώντας στο ερώτημα αν το θέμα εξετάζεται και στη σκιά της Συμφωνίας της Μέκκας. Πως «η στρατηγική συμμαχία μεταξύ Ελλάδας και Σαουδικής Αραβίας είναι πολύ πάνω και πέρα από την οποιαδήποτε ευκαιριακή συγκυρία, η οποία μπορεί να υπάρχει», τονίζοντας ότι η Ελλάδα οφείλει να είναι παρούσα και δεν ετεροκαθορίζεται.

Ωστόσο μπορεί κανείς να υποθέσει ότι η απειλή απόσυρσης της ελληνικής συστοιχίας Patriot από τη Σαουδική Αραβία ασκεί και μία πίεση στο Ριάντ, όχι μόνο επιχειρησιακά και όσον αφορά την άμυνα της, αλλά και το γεγονός ότι η Σαουδική Αραβία θέλει την Ελλάδα ως γέφυρα στην ΕΕ.

Υπενθυμίζεται ότι ο Δένδιας είχε επισκεφθεί την 1^η Απριλίου 2026 τη Σαουδική Αραβία, όπου δέχτηκε τις ευχαριστίες του ομολόγου του για την προσφορά και τις επιτυχίες της ελληνικής πυροβολαρχίας στην άμυνα της χώρας, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι από την πλευρά της Αθήνας δεν τέθηκαν όλα τα ζητήματα αναφορικά με τη συμφωνία.

Διπλωματικές πηγές μιλώντας στο in επιχειρούσαν να αποσυνδέσουν τη Συμφωνία της Μέκκας, από τη στρατηγική συνεργασία Ελλάδας – Σαουδικής Αραβίας, ως κάτι περιφερειακό, ωστόσο σκεπτικισμός υπάρχει.

Οι συνέπειες της Μέκκας για την Αθήνα

Είναι άλλωστε σαφές ότι η Συμφωνία της Μέκκας έχει συνέπειες για την Ελλάδα, που βλέπει την Τουρκία να ενισχύει το γεωπολιτικό της βάθος και ακόμα και αν Ριάντ και Ισλαμαμπάντ δεν εκτιμάται ότι θα εμπλακούν στην υποστήριξη των τουρκικών αξιώσεων στο Αιγαίο σε κάθε περίπτωση καθιστούν την Άγκυρα πιο δικτυωμένη, με πρόσθετη πρόσβαση σε κεφάλαια, αμυντικές συνέργειες, πυρηνική τεχνολογία και πολιτική επιρροή.

Επιπλέον η εν λόγω συμφωνία είναι στο πνεύμα της τουρκικής επιδίωξης να καταστεί η Άγκυρα ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες της νέας περιφερειακής τάξης στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και ένας σημαντικός ηγετικός πόλος στον σουνιτικό και ευρύτερο μουσουλμανικό κόσμο.

Γεγονός που ενισχύει την διαπραγματευτική της αξία απέναντι στις ΗΠΑ και την ΕΕ.

Η σημαντικότερο ωστόσο συνέπεια για την Ελλάδα της συμφωνίας της Μέκκας είναι όπως τόνισε ο Πλατιάς στο in πως «μειώνεται η βεβαιότητα ότι η περιφερειακή τάξη θα εξακολουθήσει να οργανώνεται αποκλειστικά από την Ουάσιγκτον. Όσο περισσότερο οι περιφερειακές δυνάμεις αποκτούν στρατηγική αυτονομία τόσο μειώνεται η δυνατότητα της Ουάσιγκτον να ελέγχει τις επιλογές τους. Αυτό έχει άμεση σημασία για έναν ελληνικό στρατηγικό σχεδιασμό που στηρίζεται στην υπόθεση ότι, σε περίπτωση ελληνοτουρκικής κρίσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παρέμβουν εγκαίρως και αποτελεσματικά για να αποτρέψουν την κλιμάκωση».

MUST READ

Σώθηκε με πέναλτι στο 125' ο Παναθηναϊκός (2-1 παρ., 1-1 κ.δ, vid)

Η οριστική απόφαση για τους Patriot και το χρόνο επιστροφής τους στην Ελλάδα από τη Σαουδική Αραβία, εναπόκειται στο ΚΥΣΕΑ, ωστόσο οι αλλαγές στις συμμαχίες και οι αναδιατάξεις των παικτών στο χάρτη της Μέσης Ανατολής είναι κάτι που παρακολουθείται στενά από την ελληνική διπλωματία και θα πρέπει να καθορίσει και τις αντιδράσεις της Αθήνας το επόμενο διάστημα, προκειμένου να μην καταλήξει απλά να παρακολουθεί τις εξελίξεις αδυνατώντας να τις ελέγξει, τουλάχιστον στο βαθμό που της αναλογεί.