Ελληνικό παραγωγικό μοντέλο: Η οικονομία παράγει 10% λιγότερο από το 2009 – Αποκαλυπτική έρευνα ΚΕΦΙΜ

Τα τελευταία χρόνια, ιδίως από την πανδημία και μετά, ακούμε όλο και πιο συχνά ότι πρέπει να αλλάξει το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο. Η έμφαση συνήθως δίνεται στο πώς θα γίνει πιο σύγχρονο, πιο ανταγωνιστικό, με μεγαλύτερο οικονομικό αποτύπωμα. Λιγότερο συχνά ακούμε για την ανάγκη να γίνει το παραγωγικό μοντέλο πιο δίκαιο, πιο ισορροπημένο, πιο φιλικό στην κοινωνία, το περιβάλλον και τον άνθρωπο. Ο μετασχηματισμός του ελληνικού παραγωγικού μοντέλου ήταν άλλωστε η διακηρυγμένη προτεραιότητα του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0, με μοχλό τα κονδύλια του κοινοτικού Ταμείου και οδηγό το σχέδιο Πισσαρίδη. Υπάρχουν ωστόσο σοβαρές ενστάσεις και διαφωνίες στο κατά πόσο οι στόχοι-ορόσημα του ΤΑΑ υλοποιήθηκαν ή όχι, αλλά και ως προς το ποιοι ωφελήθηκαν και ποιοι έμειναν απ΄έξω.

«Το παραγωγικό μοντέλο της χώρας αλλάζει και στόχος είναι να φτάσει το μέρισμα της ευημερίας σε όλους τους πολίτες», επιμένει στις ομιλίες του ο πρωθυπουργος Κυριάκος Μητσοτάκης. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης τοποθετούν επίσης το παραγωγικό μοντέλο στο επίκεντρο των εξαγγελιών τους, ασκώντας κριτική στην αναπτυξιακή πολιτική της κυβέρνησης. «Η χώρα έχει ανάγκη από ένα νέο παραγωγικό μοντέλο και είναι ζήτημα κατεξοχήν πολιτικό», τονίζει από την πλευρά του ο Αλέξης Τσίπρας, προειδοποιώντας ότι «μια τρίτη τετραετία της ΝΔ δεν πρόκειται να διορθώσει αλλά θα επιδεινώσει τη θέση της μικρής και μεσαίας επιχείρησης».

Όσο πλησιάζουμε στην τελική ευθεία της προεκλογικής περιόδου, οι συζητήσεις για το προς τα πού πρέπει να κινηθεί το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο θα οξύνονται. Μαζί τους θα πληθαίνουν οι υποσχέσεις για αλλαγή, πρόοδο, προκοπή και παραγωγική ανασυγκρότηση που δίνονται από όλους και προς όλους. Όμως προτού αξιολογήσουμε τα προγράμματα των κομμάτων οφείλουμε να γνωρίζουμε που βρίσκεται σήμερα και πώς έχει αλλάξει  η ελληνική παραγωγή, μετά το σαρωτικό πέρασμα της οικονομικής κρίσης. Χρήσιμος οδηγός είναι η μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ), με θέμα «Το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο 2000-2025» που δημοσιεύθηκε σήμερα.

Παράγουμε 10% λιγότερο από το 2009

Δεκαέξι χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης, η ελληνική οικονομία έχει στραφεί ξανά προς τους κλάδους που ανταγωνίζονται στις διεθνείς αγορές. Η στροφή αυτή όμως έγινε κυρίως στις τιμές και πολύ λιγότερο στην παραγωγή. Το 2025 η χώρα παρήγαγε 10% λιγότερο από ό,τι το 2009 και 13% λιγότερο από την κορυφή του 2008, δηλαδή περίπου όσο το 2003-2004. Αυτό είναι το κεντρικό εύρημα του νέου Policy Brief του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ)  που υπογράφουν ο βοηθός ερευνητής Χρήστος Λούκας και ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας. Η μελέτη αξιοποιεί στοιχεία της Eurostat και εξετάζει για κάθε κλάδο τρία μεγέθη: το μερίδιό του στο ΑΕΠ, τον πραγματικό όγκο της παραγωγής του και την αξία της σε ευρώ. Ο συνδυασμός τους δείχνει αν ένας κλάδος μεγάλωσε πραγματικά ή απλώς πουλά ακριβότερα.

Τι άλλαξε και τι όχι

Ο στίχος του Μανώλη Ρασούλη «όλα τριγύρω αλλάζουνε και όλα τα ίδια μένουν» συνοψίζει το νόημα της μελέτης του ΚΕΦΙΜ, μολονότι οι οικονομικές αναλύσεις δεν προσφέρονται για ποιητικούς συνειρμούς.

Έχοντας διαγράψει έναν πλήρη κύκλο, ανόδου, κατάρρευσης και ατελούς ανάκαμψης, το μείγμα της ελληνικής οικονομίας  παραμένει ίδιο με την προ της κρίσης περίοδο, σε ό,τι αφορά τους τρεις μεγάλους τομείς παραγωγής:  πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή.  Υπηρεσίες, βιομηχανία και αγροτική παραγωγή μετακινήθηκαν λιγότερο από μία μονάδα του ΑΕΠ η καθεμία, καθώς η μεγάλη στροφή προς τις υπηρεσίες είχε ολοκληρωθεί πριν από την κρίση, μας λέει το ΚΕΦΙΜ. Βέβαια αν δούμε την εικόνα σε επίπεδο απασχόλησης, παρατηρούμε μια μεγάλη υποχώρηση της μεταποίησης και του αγροτικού τομέα και μετατόπιση στον τομέα των υπηρεσιών, όπως καταγράφουν οι έρευνες του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ.

Πηγή: ΚΕΦΙΜ

Ανάπτυξη στους διεθνώς εμπορεύσιμους κλάδους

Εκεί που έχει αλλάξει πράγματι το παραγωγικό μείγμα, σύμφωνα με το ΚΕΦΙΜ, είναι σε επίπεδο διεθνώς εμπορεύσιμων και μη εμπορεύσιμων κλάδων. Από το 2009 ως σήμερα οι διεθνώς εμπορεύσιμοι κλάδοι κέρδισαν 4,9 μονάδες του ΑΕΠ, ενώ οι μη διεθνώς εμπορεύσιμοι έχασαν 7,8 μονάδες , η μεγαλύτερη μετατόπιση που καταγράφει η μελέτη (βλ. το παραπάνω διάγραμμα).

Οι συντάκτες συνδέουν την προ κρίσης στροφή στην εγχώρια αγορά με πολιτικές που ευνοούσαν προστατευμένες δραστηριότητες. Αναφέρουν ταχείες μισθολογικές αυξήσεις στο Δημόσιο, εμπόδια εισόδου στα επαγγέλματα, εγγυημένα περιθώρια κέρδους και φορολογικά κίνητρα για την οικοδομή, σε συνδυασμό με την πιστωτική επέκταση. Η εσωτερική υποτίμηση των μνημονίων ανέτρεψε αυτή την ισορροπία.

Μερίδια που ανεβαίνουν από τις τιμές

Η έρευνα του ΚΕΦΙΜ για το παραγωγικό μοντέλο κάνει τη διάκριση μεταξύ της ανόδου του ΑΕΠ λόγω αύξησης της παραγωγής ή λόγω της αύξησης των τιμών. Η γεωργία αύξησε το μερίδιό της από 2,9% σε 3,6% του ΑΕΠ, παρότι παράγει 9% λιγότερο από το 2009. Η αξία της παραγωγής της αυξήθηκε 32%, έναντι μόλις 2% για το σύνολο της οικονομίας. Παρόμοια είναι η εικόνα στα χρηματοπιστωτικά προϊόντα και τις ασφαλίσεις, που ανέβηκαν σε αξία από 4,1% σε 5,1% με όγκο 12% χαμηλότερο, χάρη κυρίως στα επιτόκια και τις προμήθειες. Μόνο το 2023 η αξία της παραγωγής τους εκτινάχθηκε κατά 54%.

Ο δημόσιος τομέας δείχνει την αντίστροφη όψη. Το μερίδιό του στο ΑΕΠ υποχώρησε από 18,7% σε 15,1%. Όμως ο όγκος των υπηρεσιών του μειώθηκε 10%, ακριβώς όσο και η οικονομία. Τη διαφορά την έκαναν οι μισθολογικές περικοπές. Ακόμη και η άνοδος σε αξία του δευτερογενούς τομέα, κατά 1,8 μονάδες οφείλεται κυρίως στις τιμές της ενέργειας.

Μεταποίηση και πληροφορική

Η μεταποίηση είναι η μόνη περίπτωση όπου η άνοδος του μεριδίου προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από την παραγωγή. Το βάρος της ανέβηκε από 8,2% σε 9,1% του ΑΕΠ και ο όγκος της είναι 7% υψηλότερος από το 2009. Ο κλάδος είχε χάσει το 40% της παραγωγής του από το 2005 έως το 2016. Από τότε την έχει αυξήσει κατά 64%, με άνοδο 44% μόνο την περίοδο 2019-2025, και το μερίδιό του είναι το υψηλότερο από το 2004.

Η πληροφορική παράγει 5% περισσότερο από το 2009 και σχεδόν διπλάσια από το 2000, το μεγαλύτερο άλμα όλων των κλάδων. Με μερίδιο γύρω στο 3% του ΑΕΠ, ωστόσο, δεν αρκεί από μόνη της για να αλλάξει το παραγωγικό μείγμα.

πηγή: ΚΕΦΙΜ

Ρεκόρ στον τουρισμό, εμπόριο σε πτώση

Ίσως το πιο αποκαλυπτικό εύρημα αφορά τον μεγαλύτερο κλάδο της χώρας. Το εμπόριο με τις μεταφορές και τον τουρισμό παράγει 27% λιγότερο από το 2009 και λιγότερο ακόμη και από το 2000. Τα καταλύματα και η εστίαση αύξησαν το βάρος τους κατά περίπου το ήμισυ και αντιστοιχούν πλέον σχεδόν στο ένα τρίτο του κλάδου. Αντίθετα, το εμπόριο έχασε περίπου το ένα έβδομο του βάρους του. Το 2025 ήταν ο μόνος κλάδος με μείωση παραγωγής. (βλ. το παραπάνω γράφημα)  «Η ελληνική οικονομία πουλά περισσότερο στους επισκέπτες της και λιγότερο στους κατοίκους της», σημειώνουν οι συντάκτες.

Τη βαθύτερη πληγή κουβαλούν οι κατασκευές. Το μερίδιό τους έπεσε από 8,4% στην κορυφή του 2006 σε 2,1% σήμερα και η παραγωγή τους είναι 39% χαμηλότερη από το 2009. Παρά την ταχύτερη ανάκαμψη όλων των κλάδων μετά το 2019, με άνοδο 68%, παραμένουν 61% κάτω από το 2006.

Το επόμενο βήμα

Η μελέτη καταλήγει ότι οι σχετικές τιμές άλλαξαν τη σύνθεση της οικονομίας, όχι όμως το μέγεθός της. Για να αυξηθεί η πραγματική παραγωγή, απαιτούνται επενδύσεις, πιο εξωστρεφείς επιχειρήσεις και άρση των εμποδίων στην παραγωγικότητα, κατευθύνσεις που περιλαμβάνονται στην Έκθεση Πισσαρίδη του 2020. Το ΚΕΦΙΜ παρακολουθεί την υλοποίηση των 525 προτάσεών της.

MUST READ

Ο Ιβάν και ο μεγάλος στόχος

«Η μεταποίηση και η πληροφορική δείχνουν ότι αυτό μπορεί να γίνει», δήλωσε ο Νίκος Ρώμπαπας. «Χρειαζόμαστε περισσότερες επενδύσεις, περισσότερες εξωστρεφείς επιχειρήσεις και συνέχιση των μεταρρυθμίσεων που μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα και, τελικά, το πραγματικό εισόδημα της χώρας».